e-commerce VAT: odpowiedź MF na interpretację poselską nr 35951

Od 1 lipca 2021 roku obowiązuje tzw. pakiet e-commerce, tj. pakiet potężnych zmian w ustawie o VAT dla rynku sprzedaży wysyłkowej (głównie dla branży sprzedaży internetowej). Zapytanie poselskie było związane z raportem NIK pt.: „Nadzór nad przywozem spoza UE przesyłek pocztowych i kurierskich o niskich wartościach”, który był przygotowywany jeszcze w poprzednio obowiązującym stanie prawnym. Zatem zarówno ww. interpretacja jak i sam raport odnosi się przede wszystkim do sytuacji związanej ze sprzedażą towarów importowanych i korzystania ze zwolnienia z opodatkowania cłem i VAT dla towarów importowanych w przesyłkach o niskiej wartości, tj. o wartości do 150 EUR (w roku 2020 22 EUR). Precyzując chodzi o ogromny rynek towarów, które są sprzedawane na terytorium UE, niemniej nie są tutaj produkowane, lecz są importowane z krajów trzecich (przykładowo z Chin, USA, czy Turcji). W przypadku takich transakcji powoływany pakiet e-commerce pozwala kupującym uniknąć zapłaty podatku VAT z tytułu importu towarów na terytorium danego państwa członkowskiego (tu: Polski). Warunkiem takiego zwolnienia jest, aby towar lub towary znajdowały się w jednej przesyłce, której wartość nie przekracza równowartości kwoty 150 EUR.

1. Raport NIK

Jak wynika z raportu NIK przygotowywanego jeszcze przed wdrożeniem pakietu e-commerce, znaczne tempo rozwoju i intensyfikacji sprzedaży internetowej stanowi poważne wyzwanie dla organów celno-skarbowych w zakresie kontroli i poboru należności przywozowych, w tym weryfikacji podstawy zaniechania poboru tych należności w związku z ww. zwolnieniem. W szczególności, że wolumen przesyłek o niskich wartościach przywożonych do UE rośnie każdego roku o 10–15%, a „kłopoty” organów celnych związane ze skutecznością kontroli i zwalczania oszustw nie powinny stać na przeszkodzie dalszemu rozwojowi handlu elektronicznego. NIK wskazywał przy tym m.in., że ww. kontrola powinna obejmować nie tylko wartość przesyłek i możliwości jej zaniżania, ale również ich zawartość (np. pod kątem produktów nielegalnych takich jak narkotyki). W efekcie NIK podnosił, że: „Działania Ministra Finansów i Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, w latach 2017–2019 (I półrocze), nie zapewniły skutecznego wykonywania przez organy celno-skarbowe zadań związanych z dopuszczaniem do obrotu towarów w przesyłkach pocztowych i kurierskich o deklarowanych niskich wartościach przywożonych spoza Unii Europejskiej. Czynności tych organów nie gwarantowały pobierania należnego cła i podatków z tytułu importu towarów w przesyłkach o deklarowanych niskich wartościach.” Powyższe NIK ocenił mając na uwadze ilość przesyłek (ok. 2,5 mln) oraz skalę przesyłek zgłaszanych jako zwolnionych z należności przywozowych (ok. 99%), a także okoliczność, iż MF nie ma żadnej kontroli nad tymi przesyłkami, ponieważ urzędy celno-skarbowe nie były zobowiązane do przekazywania jakichkolwiek raportów, czy sprawozdań. NIK podnosił zatem na ogromne pole możliwych nadużyć, które mogą pozostać niewykryte z uwagi na ograniczone możliwości kontrolne i wady takich kontroli przesyłek. Przykładowo NIK powołał tutaj dane z 2018 roku kiedy to do kontroli wytypowano zaledwie 500 przesyłek, a dokumenty ich dotyczące nadesłało zaledwie 50% odbiorców, co dodatkowo skutkowało naliczeniem VATu w wysokości dwukrotnie niższej niż koszty przeprowadzenia tych kontroli. W podsumowaniu wyników NIK wskazywał, że w dalszym ciągu MF nie podejmuje żadnych działań celem zwiększenia skuteczności omawianych kontroli, w tym m.in. nie było żadnych kampanii społecznych informujących społeczeństwo o możliwych skutkach fiskalnych zakupów z krajów trzecich, czy też że nie wdrożono jakichkolwiek porozumień umożliwiających uzgodnienie sposobu postępowania i przekazywania danych pomiędzy sprzedawcami a KAS. Uwaga własna: Zdaje się więc że żadne z działań sugerowanych przez NIK w rezultacie wciąż nie zostały podjęte i w tym zakresie MF podparł się wyłącznie wdrożeniem pakietu e-commerce, który wciąż zdaje się nie rozwiązywać problemów wyłonionych przez NIK.

1. Odpowiedź na interpretację

Powyższy wniosek zdaje się potwierdzać odpowiedź na interpelację poselską, w której już na wstępie, na pytanie dotyczące wdrożonych usprawnień MF odparło, że przyjęto pakiet e-commerce i wydano w tym zakresie objaśnienia. Uwaga własna: pominięto jednak, że sam pakiet obejmował największą od lat zmianę systemową, która obejmowała kilka rozporządzeń unijnych i wytycznych Komisji europejskiej, które wraz z przyjętym projektem zmian i objaśnieniami można liczyć w setkach stron literatury. Literatury niezwykle skomplikowanej dla „zwykłych” przedsiębiorców, nie mówiąc o potencjalnych konsumentach, do których określone informacje w ogóle nie docierały, jeśli osoba taka we własnym zakresie nie zainteresowałaby się omawianym zagadnieniem. Dodając do tego fakt, iż sama kampania informacyjna dla przedsiębiorców (w postaci webinaru MF i broszur informacyjnych) została prowadzona w 2 połowie lipca 2021, po wdrożeniu zmian, a finalne objaśnienia zostały wydane dopiero we wrześniu 2021 r. to, uznać należy ze skuteczność informowania społeczeństwa o istocie tych regulacji była nader opóźniona, a w stosunku do konsumentów wręcz pominięta. Co ciekawe, w odpowiedzi na pytanie o ilość kontrolowanych przesyłek MF wskazało, że weryfikacja jest wieloetapowa i wszystkie przesyłki podlegają automatycznej weryfikacji ryzyka. Uwaga własna: MF nie przedstawiło jednak szczegółów takiej weryfikacji, a jak można wywnioskować z całej wypowiedzi chodzi zaledwie o weryfikacje formalną (przykładowo w zakresie deklarowanego progu wartościowego). MF wskazuje co prawda, że dodatkowo 80% przesyłek podlega prześwietleniu RTG, a każdy funkcjonariusz może podjąć decyzje o dalszej kontroli, jednak nie wyjaśnia jak taka kontrola przebiega i jakimi przesłankami kierują się tutaj ów funkcjonariusze. Wciąż nie wiadomo zatem na ile i czy w ogóle zwiększyła się skuteczność omawianych kontroli, o której wspominał NIK. Biorąc do tego pod uwagę, że część przesyłek jest rejestrowana jako zgłoszenia zbiorcze i nie jest możliwe wskazanie liczby skontrolowanych przesyłek, a tym samum i liczby przesyłek całkowicie pominiętych omawiany problem możliwych nadużyć wydaje się istotny. Nawet w obliczu potencjalnego spadku ilości przesyłek spoza UE, w związku z wdrożeniem pakietu e-commerce. Uwaga własna: odnosząc się do powyższego, warto zwrócić uwagę, że MF uchyliło się od odpowiedzi na pytania dotyczące przyczyn spadku ilości przesyłek spoza UE, „zasłaniając się” brakiem prowadzenia analiz w tym zakresie i elementu porównawczego. MF nie odniosło się jednak, do zagadnienia, czy potencjalny spadek ilości przesyłek spoza UE mógłby być związanych z błędnym wdrożeniem pakietu e-commerce. W mojej ocenie natomiast założenie pytających jest błędne, albowiem problemem nie jest sama prawidłowość wdrożenia zmian, ale zbyt późne i ograniczone w swym zakresie informowanie społeczeństwa (zarówno przedsiębiorców jak i konsumentów) o skutkach tego pakietu. Nie sposób pominąć przy tym, że MF chwali się wzrostem wpływów budżetowych i to w większej skali niż szacowano. Uwaga własna: Powyższe wcale nie musi jednak wynikać ze wzrostu szczelności VAT i skuteczności kontroli przesyłek, lecz przede wszystkim z ciągłego wzrostu runku handlu elektronicznego oraz ze znacznego obniżenia progów transakcyjnych wymagających opodatkowania VAT przesyłek w krajach unijnych, do których są wysyłane (w przypadku sprzedaży wewnątrzunijnej). Zwracam bowiem uwagę, że dane liczbowe MF wskazują na znacząca przewagę wpływów od podmiotów korzystających z procedury unijnej OSS. Zakładając, że proporcje te wyglądają podobnie w pozostałych krajach UE wzrost wpływów VAT wydaje się naturalny i ten w pierwszej kolejności wiązałbym z ogromnym obniżeniem limitu zobowiązującego do opodatkowania transakcji w kraju konsumpcji (z 35 tys. EUR [co do zasady] liczonych względem każdego kraju osobno na 10 tys. EUR liczonych łącznie na wszystkie kraje UE). Pytanie o skuteczność kontroli przesyłek spoza UE oraz o rozwiązania służące zwiększeniu tej skuteczności pozostają zatem aktualne. Na koniec zwróciłbym uwagę jeszcze jedną okoliczność. MF wskazuje bowiem, że zarówno Polska nie wystąpiła z pytaniami do innego państwa członkowskiego , jak i żaden inny kraj UE nie wystąpił z pytaniem do Polski o deklarowany podatek VAT przez danego przedsiębiorcę (podatnika). Uwaga własna: Trudno zatem w jakikolwiek sposób oceniać, czy wdrożony system faktycznie działa i stanowi uszczelnienie VAT, czy też – wobec braku takich kontroli - może stanowić nową furtkę dla możliwych wyłudzeń i nie tylko w handlu towarami spoza UE, jak również w handlu unijnym. W obu przypadkach bowiem zaniżanie podstawy opodatkowania jest potencjalnie możliwe i może pozostać niewykryte przez długi czas. Mogę założyć, że planowane zmiany związane dyrektywą DAC7 będą temu przeciwdziałać (np. w związku z raportowaniem o określonych transakcjach lub płatnościach), niemniej wciąż nie wiadomo jak te zmiany będą wyglądały przy wdrożeniu omawianej dyrektywy do polskiego porządku prawnego, a dodatkowo – ponownie – MF nie prowadzi w tym przedmiocie żadnej kampanii informacyjnej.