Jeden pośrednik, dwie prowizje i pytanie prawne do TSUE
- Wysłane przez Autor: Jakub Leszczyński
- Kategorie Aktualności prawne
- Data 15 listopad 2026 Dodaj jako źródło
w Google
Kupujący płaci prowizję agentowi, który wcześniej obiecał sprzedającemu najwyższą możliwą cenę. Czy zapis umowy, który na to pozwala, jest uczciwy wobec konsumenta? Sąd Rejonowy Katowice-Zachód w Katowicach postanowił zapytać o to Trybunał Sprawiedliwości UE. Odpowiedź może dotknąć wzorców, na których pracuje spora część rynku, a pytanie pojawia się akurat wtedy, gdy ustawodawca sam szykuje zmiany.
O co pyta sąd?
Sprawa toczy się przed Sądem Rejonowym Katowice-Zachód w Katowicach pod sygn. akt II C 527/26. Konsument podpisał umowę pośrednictwa na formularzu przedsiębiorcy, w którym jeden z punktów mówił, że klient zgadza się, by pośrednik reprezentował również drugą stronę transakcji. Postanowieniem z 2 października 2026 r. sąd zapytał TSUE, czy taki zapis można uznać za niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu dyrektywy 93/13.
W ocenie sądu odpowiedź jest jednoznaczna. Sprzedający chce sprzedać jak najdrożej i jak najmniej odpowiadać za wady, kupujący odwrotnie, więc pośrednik wynagradzany przez obu musi w każdej transakcji poświęcić część interesu jednego z nich. Ryzyko to jest pewne już w chwili podpisania umowy. Sąd nie wyobraża sobie, by konsument o równej pozycji negocjacyjnej zgodził się na taką klauzulę. Obrazowo ujmuje to tak: „Jest to sytuacja podobna do tej, gdyby prawnik reprezentował obie strony sporu sądowego i od obu pobierał wynagrodzenie.” Dodaje wreszcie, że klauzula zwalnia pośrednika z odpowiedzialności za działanie na niekorzyść klienta, a gdyby konfliktu nie było, taki zapis byłby zbędny. Sąd liczy też, że odpowiedź Trybunału zadziała prewencyjnie na praktykę innych przedsiębiorców.
Dlaczego odpowiedź nie jest oczywista?
Obecnie żaden przepis nie zakazuje pośrednikowi pobrania wynagrodzenia od obu stron transakcji. Ustawa o gospodarce nieruchomościami nie reguluje ani tej kwestii, ani konfliktu interesów, a dwie odrębne umowy, każda z własną prowizją, mieszczą się w swobodzie umów. Granicę wyznacza dopiero ochrona konsumenta: art. 385¹ k.c. i art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 pozwalają wyeliminować klauzule nieuzgodnione indywidualnie, które wbrew dobrej wierze powodują znaczącą nierównowagę praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta.
Dotychczas komentatorzy zwracali uwagę na trudność dowodową. Konsument musiałby wykazać realną szkodę, na przykład wyższą cenę nieruchomości, a przy jawnie przedstawionej i zaakceptowanej podwójnej prowizji zarzut byłby trudny do obrony. Sąd z Katowic idzie dalej i uważa, że konflikt interesów jest wpisany w sam model, więc nie trzeba czekać na konkretną szkodę. Spór skupi się zapewne na tym, czy zgoda na obsługę drugiej strony w ogóle podlega kontroli, skoro ta nie obejmuje jasno sformułowanych postanowień o głównych świadczeniach, w tym o wynagrodzeniu. Zgoda dotyczy jednak lojalności pośrednika i zakresu jego obowiązków, a nie ceny, co przemawia za możliwością jej oceny.
Równolegle pracuje ustawodawca
Projekt nowelizacji ustawy o gospodarce nieruchomościami (UD424) pierwotnie zakładał, że pośrednik otrzyma wynagrodzenie tylko od jednej strony transakcji. Po konsultacjach resort, jak informowała prasa 9 listopada 2026 r., zawęził zakaz do sytuacji, w której obie strony są konsumentami. Przedsiębiorcy mają o tym decydować sami. Projekt nadal jest na etapie prac, a przepisy weszłyby w życie po sześciu miesiącach od ogłoszenia.
Branża jest podzielona. Część jej przedstawicieli podnosi swobodę umów i ryzyko przerzucenia kosztów na ceny nieruchomości, a jedna z organizacji branżowych proponuje zamiast zakazu model zgody. Pośrednik mógłby działać dla obu stron, ale tylko za ich pisemną zgodą, a bez niej tracić prawo do wynagrodzenia. Obie strony sporu wskazują zarazem na ryzyko obejścia zakazu, gdzie jeden agent biura obsługuje sprzedającego, a drugi, jako odrębny przedsiębiorca, kupującego.
Co z tego wynika dla przedsiębiorców?
Biura pośrednictwa nieruchomości powinny już teraz przejrzeć swoje wzorce. Zgoda na obsługę drugiej strony nie powinna być ukryta w gąszczu postanowień, tylko wyodrębniona i połączona z informacją, że pośrednik otrzyma wynagrodzenie także od kontrahenta. Warto też usunąć zapisy ograniczające odpowiedzialność za konflikt interesów oraz zrezygnować z uzależniania pokazania nieruchomości od podpisania umowy. Formalny podział ról między dwóch agentów nie musi uchronić przed zarzutem, że w rzeczywistości interesy klienta nie były chronione.
Firmy sprzedające lub kupujące nieruchomości nie mogą liczyć na ochronę konsumencką, bo obejmuje ona tylko konsumentów, a projekt ustawy w obecnym kształcie zakazuje podwójnej prowizji tylko wtedy, gdy obie strony są konsumentami. Jeśli zależy im na lojalnym pośredniku, powinni wprost wynegocjować zapis, że nie będzie on reprezentował drugiej strony.
Konsumenci warto, by pamiętali, że umowa podpisana podczas oglądania mieszkania może być umową zawartą poza lokalem przedsiębiorstwa, co do zasady daje 14 dni na odstąpienie.
Co dalej?
Postępowanie przed TSUE zwykle trwa kilkanaście miesięcy, a sprawa przed sądem krajowym pozostaje w tym czasie zawieszona. Trybunał wyłoży przepisy dyrektywy, a ocenę konkretnej klauzuli sąd katowicki dokona już samodzielnie. Do tego czasu odpowiedź na pytanie, czy podwójna reprezentacja jest dopuszczalna, brzmi: to zależy od tego, jak została zapisana i przedstawiona klientowi.
Chcesz poszerzyć swoją wiedzę i dowiedzieć się więcej?
Zorganizuj szkolenie zamknięte dopasowane do potrzeb Twojego zespołu.
Autor: Jakub Leszczyński

