Korekta podstawy i ulga na złe długi. Jak odzyskać VAT i nie dać się ograbić przy sprzedaży wierzytelności?
Wyobraź sobie sytuację, w której Twój dział handlowy dopina świetny kontrakt. Wystawiacie fakturę na milion złotych netto, odprowadzacie 230 tysięcy złotych VAT do urzędu skarbowego, po czym zapada głucha cisza. Kontrahent nie płaci. Zator płatniczy wysysa z Twojej firmy gotówkę, a Ty w zasadzie sfinansowałeś z własnej kieszeni wpływy do budżetu państwa.
Jedynym kołem ratunkowym w systemie jest tzw. „ulga na złe długi” (art. 89a ustawy o VAT), czyli mechanizm pozwalający na skorygowanie podatku należnego w przypadku nieściągalnych wierzytelności. Przez lata jednak polskie przepisy były naszpikowane pułapkami, a urzędy skarbowe robiły wszystko, by ten proces utrudnić. Dziś, dzięki twardej linii orzeczniczej Trybunału Sprawiedliwości UE oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasady gry uległy drastycznej zmianie na korzyść biznesu.
Cios w polskie restrykcje: Wyrok TSUE w sprawie C-335/19
Zgodnie z latami stosowaną w Polsce praktyką, aby wierzyciel mógł odzyskać VAT z niezapłaconej faktury, dłużnik musiał być nieskazitelny: musiał być zarejestrowany jako podatnik VAT czynny (zarówno w dniu dostawy, jak i w przeddzień korekty) oraz nie mógł znajdować się w trakcie postępowania upadłościowego czy likwidacji.
Wyobraź sobie absurd tej sytuacji – Twój dłużnik nie płaci, bo bankrutuje. Właśnie dlatego potrzebujesz ulgi na złe długi! Tymczasem skarbówka odmawiała zwrotu VAT, argumentując, że dłużnik jest w upadłości.
Ten patologiczny mechanizm rozbił w pył Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z 15 października 2020 r. w sprawie E. sp. z o.o. sp. k. (C-335/19). Trybunał orzekł, że przepisy Dyrektywy VAT stoją na przeszkodzie regulacjom krajowym, które uzależniają obniżenie podstawy opodatkowania od warunku, by dłużnik był zarejestrowany jako podatnik VAT i nie był w trakcie postępowania upadłościowego lub likwidacji. TSUE przypomniał urzędnikom, że zasada neutralności nie pozwala na karanie wierzyciela za to, że jego kontrahent wypadł z obrotu gospodarczego.
Lata temu, pracując jeszcze w Szczecinie, miałem ogromne szczęście brać udział w rozpoczynaniu sporu, który skończył się właśnie wyrokiem C-335/19.
Sprzedaż toksycznego długu a pułapka fiskusa
Skorzystałeś z ulgi na złe długi (odczekałeś ustawowy termin, skorygowałeś VAT). Masz z powrotem swoje 230 tys. zł z naszego przykładu. Jednak sama wierzytelność główna nadal wisi jako niezapłacona. Podejmujesz racjonalną decyzję biznesową – sprzedajesz ten dług firmie windykacyjnej za 10% jego wartości nominalnej. Lepszy rydz niż nic.
I w tym momencie wkracza polski fiskus z przepisem art. 89a ust. 4 ustawy o VAT. Urząd twierdzi: „Skoro zbyłeś wierzytelność, to musisz zwrócić CAŁĄ ujętą wcześniej ulgę na złe długi!”. Według logiki organów odzyskanie choćby złotówki ze sprzedaży długu powoduje obowiązek oddania całości odzyskanego VAT-u. Ekonomicznie to samobójstwo – sprzedając dług za 123 tys., musiałbyś oddać skarbówce 230 tys. zł!
NSA staje w obronie logiki: Przełomowy wyrok I FSK 1784/22
Z tą grabieżczą praktyką udało mi się zmierzyć w sprawie naszego klienta przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Ten, w wyroku z 9 września 2025 r. (sygn. akt I FSK 1784/22), obronił zasadę proporcjonalności i neutralności VAT, orzekając na korzyść podatnika.
Sąd stwierdził kategorycznie: w przypadku zbycia wierzytelności po uprzednim skorzystaniu z ulgi na złe długi, wierzyciel musi dokonać zwrotu VAT (zwiększyć podstawę opodatkowania), ale wyłącznie w proporcji, w jakiej otrzymana kwota ze sprzedaży długu ma się do kwoty dokonanej korekty. Innymi słowy, jeśli fundusz windykacyjny zapłacił Ci 10% wartości nominalnej długu, do urzędu skarbowego oddajesz tylko 10% uprzednio odliczonego VAT-u. Pozostałe 90% ulgi zostaje w Twojej firmie.
Podobnie orzekł NSA w wyroku z 26 maja 2026 r., sygn. akt I FSK 1467/23.
Masz portfel przeterminowanych należności, których boisz się sprzedać ze strachu przed koniecznością zwrotu całego VAT-u? Skarbówka wydała decyzję nakazującą zwrot ulgi na złe długi, bo Twój dłużnik ogłosił upadłość? Nie zgadzaj się na ten dyktat. W LTCA wykorzystujemy najnowsze orzecznictwo TSUE i NSA, aby chronić cash-flow naszych klientów i skutecznie uchylać bezprawne decyzje wymiarowe organów. Skontaktuj się z nami i odzyskaj swoje pieniądze.
