Odpowiedzialność solidarna od 2027 r. – jakie usługi obejmuje załącznik nr 16 do ustawy o VAT?

Dotychczas odpowiedzialność solidarna z art. 105a ustawy o VAT dotyczyła nabycia określonych towarów. Od 1 stycznia 2027 r. mechanizm zostanie rozszerzony również na wybrane usługi niematerialne. To bardzo ważna zmiana, ponieważ zwiększa krąg podmiotów, które w przypadku nierzetelnego dostawcy mogą odpowiadać za VAT z własnego portfela. 

Cel nowych regulacji 

W uzasadnieniu do ustawy wskazano, że nieuczciwi podatnicy szczególnie często wykorzystują usługi niematerialne do wystawiania tzw. pustych faktur. Na skalę tego zjawiska wskazuje zarówno analiza przeprowadzona przez KAS, jak i bogate orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące wykluczenia prawa do odliczenia VAT wykazanego na fakturach dokumentujących fikcyjne usługi niematerialne. 

W konsekwencji, ze względu na skalę nadużyć z wykorzystaniem usług niematerialnych, ustawodawca postanowił objąć wybrane z nich odpowiedzialnością solidarną. 

Istota nowych przepisów 

Kluczową zmianą jest rozszerzenie odpowiedzialności solidarnej na nabywców określonych usług. Przypomnijmy, że w obecnym brzmieniu przepisów nabywca może odpowiadać za niezapłacony VAT przy nabyciu towarów wymienionych w załączniku nr 15 do ustawy o VAT. 

Po zmianach odpowiedzialność będzie dotyczyła również usług wymienionych w nowym załączniku nr 16. 

Usługi objęte odpowiedzialnością solidarną 

Załącznik nr 16 wymienia następujące rodzaje usług, zgodnie z ich kodami PKWiU: 

Pułapka skrótów załącznika nr 16 

Załącznik nr 16 nie wymienia konkretnych czynności typu „prowadzenie ksiąg”, „rekrutacja pracowników” czy „kampania reklamowa”. Ustawodawca odsyła do grupowań PKWiU o różnym poziomie szczegółowości. Czasem wskazuje bardzo wąski kod, np. 63.11.12 – hosting, a czasem cały dział, np. 72, 78 albo 82. 

Przykładowo wskazane w załączniku pozostałe usługi profesjonalne, naukowe i techniczne (PKWiU 74.90) obejmują m.in. określone usługi pośrednictwa komercyjnego i wyceny, doradztwo w sprawach środowiska naturalnego czy doradztwo w zakresie bezpieczeństwa. 

Podobnie szeroki zakres mają usługi związane z administracyjną obsługą biura i pozostałe usługi wspomagające prowadzenie działalności gospodarczej (PKWiU 82). Obejmują one nie tylko typową obsługę administracyjną biura, ale również m.in. usługi call center, organizację kongresów, targów i wystaw, usługi agencji inkasa czy usługi związane z pakowaniem. 

Jak ustalić, czy nabywana usługa jest objęta nowymi regulacjami? 

Pojawi się zatem pewien problem praktyczny: nabywca może nie mieć świadomości, że kupowana przez niego usługa call center, rekrutacji, udostępnienia pracowników, zarządzania projektem, pakowania czy określonego doradztwa środowiskowego mieści się w jednym z grupowań wymienionych w załączniku nr 16. 

Istotny jest przy tym zakres faktycznie wykonywanej usługi, a nie sama nazwa wskazana na fakturze. Dlatego z perspektywy nabywcy szczególnego znaczenia nabierze prawidłowa weryfikacja nabywanych usług. 

Przy usługach, które mogą mieścić się w załączniku nr 16, nabywca powinien przede wszystkim zweryfikować rzeczywisty zakres świadczenia wynikający z umowy lub zamówienia, a w przypadku wątpliwości uzyskać od usługodawcy informację, według jakiego PKWiU klasyfikuje on świadczoną usługę. 

Wyłączenie odpowiedzialności 

Odpowiedzialność solidarna nie będzie miała zastosowania, jeżeli nabycie zostanie udokumentowane fakturą, w której kwota należności ogółem jest niższa niż 15 000 zł. 

Wyłączenie to nie znajdzie jednak zastosowania, jeżeli łączna wartość netto usług objętych załącznikiem nr 16, nabytych od jednego usługodawcy w danym miesiącu, przekroczy 50 000 zł. 

Przykładowo, jeżeli podatnik nabył w styczniu od jednego usługodawcy usługi badania rynku za 12 000 zł, usługi doradcze za 25 000 zł oraz usługę obsługi biura za 15 000 zł (kwoty netto), odpowiedzialność solidarna będzie mogła znaleźć zastosowanie w odniesieniu do wszystkich tych transakcji. 

Jak nabywca może ograniczyć ryzyko? 

Istotnym sposobem zabezpieczenia nabywcy będzie zastosowanie mechanizmu podzielonej płatności. Zgodnie z brzmieniem art. 105a ust. 3 pkt 6 ustawy o VAT odpowiedzialność solidarna nie będzie miała zastosowania do nabycia towarów lub usług, za które podatnik dokonał zapłaty z zastosowaniem MPP. 

Nowe przepisy oznaczają, że od 2027 r. nabywcy powinni zwrócić większą uwagę na rodzaj kupowanych usług oraz ich prawidłową klasyfikację PKWiU. Szczególnej uwagi będą wymagały usługi objęte szerokimi grupowaniami, w przypadku których sama nazwa wskazana na fakturze może nie wystarczyć do prawidłowej oceny.