Planowane rozstrzygnięcie TSUE w sprawie opodatkowania dotacji projektów OZE

Planowane rozstrzygnięcie TSUE w sprawie opodatkowania dotacji projektów OZE   Kwiecień tego roku zaowocował w dwa nowe pytania prejudycjalne polskich sądów administracyjnych dotyczące podatku od towarów i usług. Trybunał Sprawiedliwości UE rozstrzygnie bowiem, czy opodatkowane jest dofinansowanie uzyskiwane przez gminy na montaż systemów odnawialnych źródeł energii w budynkach mieszkańców tych gmin oraz usuwanie azbestu z nieruchomości.   W dniu 16 kwietnia 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny wydał dwa postanowienie o skierowaniu do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytań prejudycjalnych dotyczących kwestii opodatkowania gmin z zakresie prowadzonej przez siebie działalności.   W ramach pierwszego z postanowień (sygn. I FSK 1645/20) dotyczącego realizacji projektu w zakresie odnawialnych źródeł energii, NSA poprosił o rozstrzygnięcie dwóch kwestii:

1. czy gmina (organ władzy publicznej) działa w charakterze podatnika VAT realizując projekt, którego celem jest zwiększenie udziału odnawialnych źródeł energii, poprzez zobowiązanie się na mocy zawartej z właścicielami nieruchomości umowy cywilnoprawnej do wykonania i montażu systemów odnawialnych źródeł energii na ich nieruchomościach, oraz do przekazania własności tych systemów na rzecz właścicieli nieruchomości, oraz
2. czy w przypadku uznania, że JST działa jako podatnik VAT, dotacja otrzymana na realizację projektu powinna podlegać opodatkowaniu.

Natomiast drugie z postanowień (sygn. I FSK 1490/20) dotyczyło odpowiedzi na pytanie, czy należy uznać za podatnika VAT gminę w przypadku gdy realizuje ona  program usuwania azbestu z nieruchomości znajdujących się na terenie tej gminy, stanowiących własność mieszkańców, którzy nie ponoszą z tego tytułu żadnych wydatków, czy też czy też taka działalność wykonywana jest w ramach uprawnień władzy publicznej pozostających poza zakresem opodatkowania VAT.   Warto w tym miejscu wskazać że kwestia rozliczenia na gruncie VAT tego typu projektów stanowiła w ostatnim czasie istotny problem dla jednostek samorządu terytorialnego oraz zarzewie licznych sporów z fiskusem. Istota problemu sprowadza się do treści art. 29a ust. 1 ustawy o VAT z którego wynika, że podstawą opodatkowania są m.in. dotacje mające bezpośredni wpływ na cenę dostarczanych towarów bądź usług. W konsekwencji, w przypadku realizacji działań, w przypadku których JST zostałaby uznana za podatnika, otrzymane dofinansowanie zewnętrzne może zostać opodatkowane.   Nadmienić trzeba, że wskutek rozbieżnych stanowisk w niniejszej sprawie, w dniu 26 listopada 2020 r. NSA w sprawie o sygn. akt I FSK 1454/18 postanowił o przekazaniu do rozstrzygnięcia składowi 7 sędziów zagadnienia prawnego dotyczącego opodatkowania VAT środków unijnych uzyskanych przez gminę na realizację projektu dotyczącego montażu kolektorów słonecznych w budynkach mieszkańców. Niemniej jednak, zważywszy na wydane pytania prejudycjalne,  wydaje się, że NSA wstrzyma się z wydaniem uchwały do czasu wydania wyroku przez unijny Trybunał.   Na przedmiotowe rozstrzygnięcia TSUE z pewnością czekają jednostki samorządu terytorialnego. Gdyby bowiem TSUE uznał, że realizując projekty w zakresie OZE lub usuwania azbestu gminy działają jako organy władzy publicznej, wówczas otrzymana dotacja nie podlegałaby opodatkowaniu VAT. To w konsekwencji rodziłoby brak opodatkowania wpłat mieszkańców oraz brak prawa do odliczenia VAT. Biorąc pod uwagę, że gminy co do zasady zwykle odliczają VAT w tego typu projektach prowadziłoby to do powstania zaległości podatkowych w wysokości odliczonego podatku za cały okres przedawnienia podatkowego.   Gdyby zaś uznać, że gminy działają jako podatnicy VAT, to kluczowym zagadnieniem jest określenie możliwości opodatkowania otrzymanego dofinansowania. Jeśli zostanie uznane, że dotacja nie stanowi podstawy opodatkowania, to po stronie gmin powstanie nadpłata w podatku należnym u tych jednostek, które wykazały podatek VAT od dotacji. Natomiast na powstanie zaległości podatkowej narażone byłyby te jednostki, które wcześniej nie opodatkowały dotacji.   Na obecną chwilę nie sposób jest przewidzieć, jakie podejście zaprezentuje TSUE. Na rozstrzygnięcie w tej sprawie należy poczekać do 2 lat, natomiast ewentualną zapowiedź w którym kierunku zmierzać będzie TUSE stanowić będzie opinia rzecznika generalnego, która co do zasady wydawana jest na pół roku przed rozstrzygnięciem Trybunału.