Rząd planuje ograniczyć dostęp do danych z CRBR
Sprawdzenie, kto faktycznie kontroluje spółkę, może wkrótce wymagać złożenia wniosku i uzasadnienia potrzeby uzyskania informacji. Projekt nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, zakłada odejście od powszechnego dostępu do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych. Dla osób korzystających z rejestru oznaczałoby to istotną zmianę: możliwość zapoznania się z danymi zależałaby od podstawy dostępu oraz spełnienia określonych wymogów proceduralnych.
CRBR służy ujawnianiu osób fizycznych stojących za strukturami podmiotów uczestniczących w obrocie gospodarczym. Jego znaczenie wykracza poza samo ustalenie formalnego składu wspólników. Informacje o beneficjentach rzeczywistych pozwalają lepiej rozpoznać powiązania i mechanizmy kontroli, które mogą pozostawać niewidoczne przy analizie pojedynczego wpisu w rejestrze przedsiębiorców. Obecny, publiczny charakter CRBR ułatwia również społeczną kontrolę tych informacji.
Projektowane rozwiązania różnicują zasady uzyskiwania informacji w zależności od tego, kto występuje o ich udostępnienie i w jakim celu. Uprawnione organy realizujące zadania związane z bezpieczeństwem finansowym mają zachować bezpośredni dostęp do danych. W odniesieniu do określonych podmiotów wykonujących zadania publiczne, w tym związane z zamówieniami publicznymi, przewidziano rozwiązania upraszczające wykazanie podstawy dostępu. Pozostali wnioskodawcy będą musieli liczyć się z koniecznością przedstawienia uzasadnionego interesu.
Szczególne znaczenie nowe zasady będą miały dla dziennikarzy, organizacji pozarządowych i osób prowadzących działalność naukową. Samo powołanie się na wykonywany zawód lub charakter organizacji nie ma wystarczać do uzyskania informacji. Konieczne będzie także wykazanie związku żądanych danych z prowadzoną działalnością, przykładowo dotyczącą przeciwdziałania praniu pieniędzy lub badania podejrzanych przepływów finansowych. W praktyce o skuteczności tego mechanizmu przesądzi sposób oceny uzasadnionego interesu. Nadmiernie formalistyczne podejście mogłoby utrudniać właśnie te działania kontrolne, którym dostęp do rejestru powinien służyć.
Zmienić ma się również czas uzyskiwania informacji. Zgodnie z opisanymi założeniami projektu podstawowy termin rozpatrzenia wniosku wyniesie 12 dni, a w szczególnych przypadkach będzie mógł zostać wydłużony do 24 dni. Przewidziano także potwierdzenie dostępu do rejestru, ważne przez trzy lata, którego posiadanie pozwoli skrócić termin rozpatrzenia wniosku do siedmiu dni. Takie potwierdzenie ma więc usprawniać procedurę, ale nie oznacza uzyskania natychmiastowego dostępu do każdej informacji.
Odrębny mechanizm ma chronić beneficjentów rzeczywistych, dla których ujawnienie danych wiązałoby się z niewspółmiernym zagrożeniem. Projekt przewiduje możliwość ograniczenia ich udostępniania między innymi ze względu na ryzyko uprowadzenia, szantażu, wymuszenia, nękania lub przemocy. Szczególna ochrona ma obejmować również małoletnich beneficjentów. Nie należy przy tym utożsamiać ograniczenia dostępu z usunięciem informacji z rejestru ani z dowolnym prawem do zachowania anonimowości. Zastosowanie tego rozwiązania ma wymagać odpowiedniej podstawy i rozstrzygnięcia właściwego organu.
Z perspektywy przedsiębiorców proponowany model może wpłynąć na organizację weryfikacji kontrahentów oraz badań poprzedzających transakcje. Jeżeli uzyskanie danych będzie wymagało uprzedniego rozpatrzenia wniosku, tę czynność trzeba będzie uwzględnić w harmonogramie negocjacji lub badania prawnego. Jest to przewidywany praktyczny skutek reformy: informacja dostępna obecnie podczas bieżącej analizy może wymagać wcześniejszego zaplanowania i udokumentowania celu jej pozyskania.
W przedstawionych założeniach wskazano 1 stycznia 2027 r. jako planowany termin wprowadzenia zmian. Daty tej nie należy jednak traktować jako przesądzonej wyłącznie na podstawie przyjęcia projektu przez rząd. Ostateczne zasady dostępu, zakres wyjątków i termin obowiązywania nowych regulacji będą wynikały z uchwalonej i ogłoszonej ustawy. Dla praktyki obrotu kluczowe będzie takie ukształtowanie procedury, aby ochrona prywatności beneficjentów rzeczywistych pozostawała do pogodzenia ze sprawną weryfikacją powiązań gospodarczych.
