Ukraińscy przedsiębiorcy zapłacą podatek w Polsce od momentu przekroczenia granicy.

Coraz częściej pojawiają się wątpliwości związane z rezydencją i rozliczeniami podatkowymi ukraińskich przedsiębiorców, którzy przenieśli się do Polski w związku z wybuchem wojny. Prowadzi to niejednokrotnie do błędnego przyjęcia, iż taka działalność generuje przychody opodatkowane nadal w Ukrainie, a w konsekwencji może prowadzić do podwójnego opodatkowania. Pierwszą kwestią, przy ustaleniu właściwego państwa opodatkowania powinno być ustalenie rezydencji podatkowej. W ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych (art. 3 ust. 1a ustawy o PIT) określone zostały przesłanki do uznania, iż osoba fizyczna posiada nieograniczony obowiązek podatkowy w naszym kraju. Przesłanki o których mowa to:

1. posiadanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych) lub
2. przebywanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

W kontekście pierwszej z nich, wskazać sytuację przedsiębiorcy przyjeżdżającego do Polski, bez zamiaru powrotu do Ukrainy. Nierzadko idzie to w parze ze sprowadzeniem członków rodziny, nawiązaniem kontaktów biznesowych z polskimi kontrahentami, wynajmem mieszkania na dłuższy okres, czy kupnem nieruchomości, krótko mówiąc, do przeniesienia centrum interesów życiowych i gospodarczych do Polski. Jeżeli taki przedsiębiorca posiada zarejestrowaną działalność w Ukrainie, a prowadzi ją z terytorium Polski, przy jednoczesnym posiadaniu centrum interesów życiowych w tym kraju, nie ma podstaw do opodatkowania jej w Ukrainie. Nie zachodzą przesłanki do zastosowania metody o unikaniu podwójnego opodatkowania. W sytuacji, gdy podatnik odprowadzał swoje zobowiązania podatkowe w Ukrainie powinien zwrócić się o zwrot do ukraińskiego urzędu skarbowego. Następnym możliwym scenariuszem jest ten, w którym przedsiębiorca przenosi się do Polski, jednak jego centrum interesów osobistych pozostaje w Ukrainie. Podatnik traktowany będzie jak nierezydent w momencie przekroczenia granicy. Zastosowanie znajdzie druga przesłanka, która stanowi o nabyciu rezydencji podatkowej w związku z przebywaniem na terytorium RP powyżej 183 dni. Jednocześnie stan faktyczny może się skomplikować o tyle, że według przepisów ukraińskich osoba taka, może być również uważana za rezydenta Ukrainy, z uwagi na posiadanie tam centrum interesów życiowych. Przykładowo, kodeks podatkowy Ukrainy wprowadza przesłankę, iż jeśli miejsce stałego pobytu znajduje się zarówno na Ukrainie, jak i za granicą, wówczas obywatel jest uważany za rezydenta Ukrainy, jeśli ma bliższe więzi osobiste lub gospodarcze na Ukrainie. Ośrodek interesów życiowych oznacza: rodzinę, studia, pracę, rejestrację jako przedsiębiorca, majątek, otrzymywanie emerytury itp. Następuje, wobec tego zbieg przepisów, a do opodatkowania przychodów z działalności gospodarczej prawo może rościć sobie zarówno fiskus ukraiński jak i polski. W tym przypadku rozstrzygnięcie kolizji powinno nastąpić w oparciu o Konwencję między Rządem RP a Rządem Ukrainy. Zgodnie z art. 4, jeśli osoba fizyczna jest uznawana za rezydenta podatkowego obu tych państw, w pierwszej kolejności jej status określa się według stałego miejsca zamieszkania. W przypadku jego braku decydujące jest miejsce zamieszkania, w którym podatnik posiada centrum interesów życiowych. Gdyby to nie było to możliwe, należy uwzględnić kraj zwykłego pobytu, a następnie obywatelstwo. W ostateczności państwa rozstrzygają tę kwestię w drodze wzajemnego porozumienia. Zatem jeśli przedsiębiorca, jest - z punktu widzenia ukraińskich przepisów - rezydentem podatkowym Ukrainy poprzez posiadanie tam centrum swoich interesów życiowych, a przebywa w Polsce ponad 183 dni w roku, przez co w świetle polskiego prawa nabył rezydenturę również naszego państwa, nie powinien być traktowany jako rezydent podatkowy w Polsce. Powinien zaś zostać objęty nieograniczonym obowiązkiem podatkowym od całości swoich dochodów (bez względu na miejsce położenia ich źródeł) tam, gdzie jest jego centrum interesów życiowych, czyli w Ukrainie. To nie oznacza, że dochód uzyskany na terytorium Polski, nawet przez nierezydenta posiadającego zarejestrowaną działalność w Ukrainie, nie jest tu opodatkowany. Rozważyć bowiem należy powstanie zakładu na terytorium Polski. Pojęcie zakładu znajduje się również w Konwencji pomiędzy Polską a Ukrainą. Sam fakt, że przedsiębiorstwo ma do własnej dyspozycji pewną przestrzeń służącą jego działalności gospodarczej, wystarczy, aby zaistniała stała placówka gospodarcza. Nie wymaga się, aby przedsiębiorstwo posiadało formalne prawo do dysponowania taką placówką. Jak wobec tego opodatkowane są przychody uzyskiwane z zagranicznego zakładu? W tym przypadku faktyczne ustalenie rezydencji podatkowej nie ma znaczenia dla miejsca opodatkowania zysku. Przedsiębiorca będzie musiał opodatkować przychody, które uzyskał prowadząc działalność poprzez placówkę, w Polsce. Opodatkowanie wystąpi od momentu rozpoczęcia prowadzenia działalności z terytorium RP. Również w tej sytuacji w przypadku błędnie odprowadzonego podatku w Ukrainie, przedsiębiorca powinien wystąpić o zwrot do organów ukraińskich, gdyż znajdzie zastosowania metoda unikania podwójnego opodatkowania. Warto zwrócić uwagę na interpretację indywidualną z dnia 20 października 2022 r., sygn. 0115-KDIT1.4011.330.2022.2.MST, gdzie Dyrektor KIS wskazał, że wnioskodawca, przebywając powyżej 183 dni w roku podatkowym w Polsce, w świetle polskich przepisów mógłby być traktowany jak rezydent, natomiast nie stanie się nim, z uwagi na art. 4 Konwencji między Rządem RP a Rządem Ukrainy. W konsekwencji nadal będzie miał ograniczony obowiązek podatkowy w Polsce - wyłącznie w zakresie dochodów (przychodów) osiąganych na jej terytorium. Ponieważ wnioskodawca świadczy usługi zdalnie, z terytorium Polski na rzecz kontrahenta z Ukrainy, w Polsce powstanie zakład, a przychody z tego tytułu opodatkowane będą w Polsce.