Zaniechane inwestycje ponownie przedmiotem rozstrzygnięcia TSUE

W dniu 12 listopada 2020 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał dwa wyroki - w sprawie rumuńskiej spółki ITH Comercial Timisoara (sygn. C-734/19) i portugalskiej spółki Sonaecom (sygn. C-42/19) dotyczące odliczenia VAT od wydatków, które zostały poniesione na rzecz transakcji, która ostatecznie nie doszła do skutku.   W pierwszej z powyższych spraw, rumuńska spółka miała zrealizować inwestycje budowlane i w tym celu poniosła szereg kosztów oraz odliczyła VAT naliczony. Jednakże sytuacja gospodarcza i finansowa nie pozwoliła na kontynuację tych projektów. W konsekwencji rumuński fiskus w wyniku kontroli podatkowej zakwestionował dokonane odliczenie twierdząc, że spółka nie miała prawa go dokonać. Spór ten stał się przedmiotem postępowania sądowego, a następnie pytania prejudycjalnego do TSUE.   Druga z powyższych spraw dotyczyła natomiast portugalskiej spółki Sonaecom, która planowała nabyć udziały jednego z operatorów telekomunikacyjnych. W tym celu nabyła usługi doradcze polegające na badaniu rynku. Ostatecznie jednakże do transakcji nie doszło. Portugalskie organy podatkowe uznały, że w takiej sytuacji firma nie może odliczyć VAT naliczonego z tytułu nabycia tych usług, jako że nie wykorzystała ich do czynności podlegających opodatkowaniu. Również w tym przypadku w wyniku trwającego postepowania sądowego skierowano pytania prejudycjalne do TSUE.   Oba wydane wyroki zasadniczo koncentrowały się na ustaleniu, czy prawo do odliczenia VAT naliczonego od towarów oraz usług nabytych w celu dokonania transakcji podlegających opodatkowaniu, zostaje zachowane w sytuacji, gdy początkowo przewidziane inwestycje zostały zaniechane, czy też należy w takim przypadku dokonać korekty tego VAT. Jednocześnie, w obu tych wyrokach TSUE stanął po stronie podatników przyznając, że w przypadku zaniechanych inwestycji takie prawo nadal przysługuje, zatem nie należy wymagać od podatników korekty ich rozliczeń.   Uzasadniając wydane rozstrzygnięcia TSUE wskazał, że prawo do odliczenia stanowi integralną część systemu VAT i co do zasady nie podlega ograniczeniu. System odliczeń ma bowiem na celu całkowite uwolnienie przedsiębiorcy od ciężaru VAT podlegającego zapłacie lub zapłaconego w ramach całej prowadzonej przez niego działalności gospodarczej i gwarantuje neutralność działalności gospodarczej, niezależnie od jej celu lub rezultatu, pod warunkiem że co do zasady podlega ona sama temu podatkowi.   W konsekwencji powstałe już prawo do odliczenia trwa, nawet jeżeli planowana działalność gospodarcza nie została później zrealizowana, a co za tym idzie, nie zaowocowała transakcjami podlegającymi opodatkowaniu lub podatnik nie mógł wykorzystać towarów lub usług uprawniających do odliczenia w ramach transakcji podlegających opodatkowaniu z uwagi na okoliczności niezależne od jego woli. Inna wykładnia byłaby sprzeczna z zasadą neutralności VAT i mogłaby stworzyć nieuzasadnione różnice między przedsiębiorstwami już dokonującymi transakcji podlegających opodatkowaniu i innymi, które poprzez inwestycje zamierzają rozpocząć działalność będącą źródłem transakcji podlegających opodatkowaniu.   Co istotne, w wyroku w sprawie Timisoara Trybunał skrytykował praktykę organów polegającą na kwestionowaniu podejmowania decyzji biznesowych w kontekście zaniechanych inwestycji, wskazując, że nie jest zadaniem organu podatkowego dokonywanie oceny zasadności powodów, które skłoniły podatnika do zaprzestania początkowo planowanej działalności gospodarczej, gdyż wspólny system VAT gwarantuje w zakresie ciężaru podatkowego neutralność jakiejkolwiek działalności gospodarczej, niezależnie od jej celu lub rezultatu, pod warunkiem że co do zasady podlega ona sama temu podatkowi.   Trybunał wskazał, że wprawdzie organ podatkowy może zwrócić się do podatnika o wykazanie, że jego zamiar jest potwierdzony obiektywnymi okolicznościami, i może (w przypadku wystąpienia oszustwa lub nadużycia) żądać korekty odliczenia VAT, jednakże organy podatkowe nie mają prawa stosować zasad dowodowych, takich jak domniemanie występowania nadużycia lub oszustwa, powodujących, że skorzystanie z prawa do odliczenia stanie się praktycznie niemożliwe lub nadmiernie utrudnione.