80 000 euro odszkodowania od państwa dla polskiego przedsiębiorcy. ETPC o granicach ingerencji fiskusa w prawo własności
Czy przedsiębiorca musi ponosić finansowe konsekwencje błędów organów podatkowych? Czy interes fiskalny państwa usprawiedliwia każdą ingerencję w majątek podatnika? Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) przypomniał, że odpowiedź na oba pytania jest negatywna.
W sprawie Ruciński przeciwko Polsce (skarga nr 22716/12) ETPC, w wyroku z dnia 8 października 2026 r., przyznał polskiemu przedsiębiorcy 80 000 euro odszkodowania za szkodę majątkową oraz 7 935 euro tytułem kosztów i wydatków.
Sprawa dotyczyła przedsiębiorcy, którego majątek został zabezpieczony przez organy podatkowe w związku z zobowiązaniami z tytułu akcyzy. Zajęcie rachunków bankowych i składników majątku istotnie utrudniło prowadzenie działalności gospodarczej. Co istotne, decyzje podatkowe zostały następnie uchylone, a krajowe postępowanie odszkodowawcze nie zapewniło przedsiębiorcy skutecznej rekompensaty.
Już w wyroku z 5 października 2023 r. ETPC stwierdził naruszenie art. 1 Protokołu nr 1 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Uznał, że ograniczenia nałożone na przedsiębiorcę stanowiły indywidualny i nadmierny ciężar, naruszający sprawiedliwą równowagę pomiędzy interesem publicznym a ochroną prawa własności.
Dlaczego ten wyrok ma znaczenie dla sporów podatkowych?
W mojej praktyce konsekwentnie podnoszę w odwołaniach od decyzji podatkowych i skargach do sądów administracyjnych zarzut naruszenia art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.
Szczególne znaczenie ma to w sprawach VAT, w których organy nakładają na podatników obowiązek zapłaty podatku na podstawie art. 108 ustawy o VAT, mimo że nieuczciwe działania kontrahenta uniemożliwiły skuteczne skorygowanie faktur.
Podatnik nie powinien ponosić nadmiernych konsekwencji oszustwa kontrahenta, jeżeli sam działał w dobrej wierze, dochował obowiązków i podejmował działania zmierzające do naprawienia sytuacji.
Nie kwestionuję prawa państwa do ochrony dochodów budżetowych i przeciwdziałania oszustwom podatkowym. Nie oznacza to jednak, że fiskus może stosować przepisy automatycznie, pomijając rzeczywiste okoliczności sprawy, zachowanie podatnika oraz istnienie ryzyka uszczuplenia budżetowego. Każda ingerencja w majątek przedsiębiorcy musi spełniać wymogi proporcjonalności. Nie może prowadzić do nałożenia na niego indywidualnego i nadmiernego ciężaru finansowego.
Sprawa Ruciński przeciwko Polsce nie dotyczyła bezpośrednio VAT ani korekt faktur. Potwierdza jednak fundamentalną zasadę: interes fiskalny państwa nie może uzasadniać nieproporcjonalnej ingerencji w prawo własności podatnika.
Czy w Twojej sprawie doszło do naruszenia prawa własności?
Jeżeli prowadzisz spór z organami podatkowymi i ponosisz konsekwencje nieprawidłowości, na które nie miałeś wpływu, warto przeanalizować sprawę również z perspektywy Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.
Mogę przeanalizować decyzje podatkowe i orzeczenia sądów administracyjnych, zidentyfikować naruszenia prawa, w tym bezpodstawną lub nieproporcjonalną ingerencję w Twój majątek, a także ocenić możliwość sporządzenia skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu.
Podatnik ma prawo do ochrony swojego majątku. Również przed fiskusem.
