Czy fiskus może wznowić postępowanie, aby naprawić własne błędy?

Wznowienie postępowania podatkowego pozwala organom ponownie rozpatrzyć sprawę zakończoną decyzją ostateczną, ale wyłącznie w ściśle określonych przypadkach. Czy późniejsze przeprowadzenie kontroli i ujawnienie okoliczności, których organ wcześniej nie zweryfikował, wystarczy do wznowienia postępowania i podwyższenia podatku? 

Do tego zagadnienia odniósł się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 9 września 2026 r. (sygn. I SA/Po 475/26), wskazując na granice stosowania nadzwyczajnego trybu wznowienia postępowania podatkowego. 

Kontrola zakończona podwyższeniem podatku 

Sprawa dotyczyła podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości za 2023 r. Burmistrz decyzją ze stycznia 2023 r. ustalił podatniczkom łączne zobowiązanie pieniężne obejmujące podatek rolny i podatek od nieruchomości. 

W listopadzie 2024 r. przeprowadzono kontrolę nieruchomości, na której prowadzona była m.in. działalność gospodarcza polegająca na nauce jazdy konnej. Organ ustalił, że część gruntów i budynków była wykorzystywana do prowadzenia tej działalności już od kwietnia 2018 r.  

Na podstawie ustaleń kontroli burmistrz wznowił z urzędu postępowanie dotyczące 2023 r., a następnie uchylił wcześniejszą decyzję. W nowym rozstrzygnięciu podwyższył podatek od nieruchomości, jednocześnie obniżając podatek rolny.  

Organ uznał, że kontrola ujawniła nowe okoliczności faktyczne, które istniały już w momencie wydawania pierwotnej decyzji, lecz nie były mu wówczas znane. Podatniczki zakwestionowały rozstrzygnięcie, a sprawa trafiła do sądu administracyjnego. 

Kiedy można wznowić postępowanie podatkowe? 

Zgodnie z art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej postępowanie zakończone decyzją ostateczną wznawia się, jeżeli ujawnią się istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, które istniały w dniu wydania decyzji, ale nie były znane organowi. 

Zastosowanie tego przepisu wymaga łącznego spełnienia kilku warunków. Ujawnione okoliczności lub dowody muszą być istotne dla rozstrzygnięcia, istnieć już w dniu wydania decyzji oraz pozostawać wówczas nieznane organowi. 

Wznowienie postępowania stanowi jednak wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych, wynikającej z art. 128 Ordynacji podatkowej. Nie może więc służyć do ponownego prowadzenia postępowania wyłącznie dlatego, że organ po czasie dostrzegł niedostatki własnych ustaleń.  

WSA: zaniedbania organu nie uzasadniają wznowienia 

WSA w Poznaniu przyznał rację podatniczkom i uchylił decyzje obu instancji. Sąd zwrócił uwagę, że okoliczności dotyczące wykorzystywania nieruchomości do działalności gospodarczej istniały już przed wydaniem pierwotnej decyzji. Organ mógł i powinien ustalić je w zwykłym postępowaniu wymiarowym, przeprowadzając odpowiednie czynności dowodowe.  

Nie zweryfikowano wówczas w należytym zakresie sposobu wykorzystywania gruntów i budynków. Dopiero późniejsza kontrola pozwoliła ustalić okoliczności, które powinny zostać zbadane wcześniej. 

WSA podkreślił, że organ podatkowy nie może wykorzystywać wznowienia postępowania jako sposobu naprawienia własnych zaniedbań dowodowych. 

Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do sytuacji, w której organ mógłby wydawać decyzje bez przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego, a następnie wracać do zakończonych spraw po zgromadzeniu pominiętych wcześniej dowodów.  

W ocenie sądu byłoby to sprzeczne z nadzwyczajnym charakterem wznowienia postępowania oraz zasadą trwałości decyzji ostatecznych. 

Komentarz eksperta 

Wyrok WSA w Poznaniu przypomina o istotnym ograniczeniu uprawnień organów podatkowych. Sam fakt ujawnienia określonych okoliczności podczas późniejszej kontroli nie przesądza jeszcze o możliwości wznowienia zakończonego postępowania.  

Kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy rzeczywiście chodzi o nowe okoliczności lub dowody w rozumieniu art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej, czy też o informacje, które organ mógł i powinien pozyskać przed wydaniem pierwotnej decyzji. 

Z perspektywy podatników rozstrzygnięcie potwierdza znaczenie zasady trwałości decyzji ostatecznych. Organy podatkowe są zobowiązane do należytego wyjaśnienia stanu faktycznego już w toku zwykłego postępowania, a konsekwencje ich zaniedbań nie mogą być automatycznie przenoszone na podatnika. 

W przypadku wznowienia postępowania warto zatem zweryfikować nie tylko znaczenie nowych ustaleń dla wysokości zobowiązania podatkowego, ale również to, czy organ rzeczywiście nie miał możliwości ich dokonania wcześniej.