Czy rolnik jest przedsiębiorcą?
Kwestia uznania rolnika za przedsiębiorcę od lat budzi wątpliwości zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądowym. Wynika to przede wszystkim z niejednolitego traktowania działalności rolniczej w różnych gałęziach prawa oraz z faktu, że status rolnika nie ma charakteru jednolitego. Odpowiedź na pytanie, czy rolnik jest przedsiębiorcą, wymaga zatem każdorazowo odniesienia się do konkretnych przepisów oraz realiów prowadzonej działalności.
Na gruncie przepisów regulujących działalność gospodarczą ustawodawca wprowadził szczególne rozwiązania dotyczące rolników. Choć działalność rolnicza co do zasady mieści się w szerokim pojęciu działalności gospodarczej jako działalność wytwórcza i handlowa, to jednak określone jej formy zostały wyłączone spod reżimu przepisów regulujących swobodę działalności gospodarczej. Dotyczy to przede wszystkim tradycyjnej produkcji rolnej, obejmującej uprawy, chów i hodowlę zwierząt, a także ogrodnictwo, leśnictwo czy rybactwo śródlądowe. Wyłączenia te obejmują również niektóre formy działalności dodatkowej, takie jak drobna agroturystyka czy ograniczona sprzedaż własnych produktów. Skutkiem tych regulacji jest brak obowiązku stosowania wobec rolników wielu formalnych wymogów przewidzianych dla przedsiębiorców w rozumieniu prawa publicznego.
Nie oznacza to jednak, że rolnik nigdy nie może zostać uznany za przedsiębiorcę. Kluczowe znaczenie ma w tym zakresie definicja przedsiębiorcy zawarta w Kodeksie cywilnym. Zgodnie z nią przedsiębiorcą jest podmiot prowadzący we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. Na gruncie prawa cywilnego decydujące znaczenie mają cechy samej działalności, a nie jej formalna kwalifikacja w innych ustawach. Jeżeli działalność ma charakter stały, jest zorganizowana oraz polega na odpłatnym oferowaniu dóbr lub usług innym uczestnikom rynku, to spełnia przesłanki działalności gospodarczej w rozumieniu cywilnoprawnym.
Orzecznictwo sądów powszechnych i Sądu Najwyższego konsekwentnie wskazuje, że rolnik prowadzący produkcję rolną z przeznaczeniem na sprzedaż uczestniczy w obrocie gospodarczym, a tym samym może być traktowany jako przedsiębiorca. Nie jest przy tym konieczne, aby działalność była nastawiona wyłącznie na maksymalizację zysku. Wystarczające jest, aby miała charakter odpłatny i była wykonywana w sposób powtarzalny, a jej efekty trafiały na rynek. Zawieranie umów sprzedaży płodów rolnych, kontraktacji czy innych umów związanych z dystrybucją produktów rolnych świadczy o profesjonalnym uczestnictwie w obrocie.
Jednocześnie podkreśla się, że nie każdy rolnik automatycznie uzyskuje status przedsiębiorcy. Z kategorii tej wyłączeni są rolnicy prowadzący gospodarstwa wyłącznie na potrzeby własne, bez zamiaru oferowania swoich produktów osobom trzecim. Brak uczestnictwa w obrocie gospodarczym, rozumianego jako realizowanie odpłatnych i ekwiwalentnych świadczeń wobec innych podmiotów, przesądza w takich przypadkach o braku statusu przedsiębiorcy.
W konsekwencji należy przyjąć, że nie istnieje jeden uniwersalny model pozwalający jednoznacznie określić status każdego rolnika. Ocena ta powinna być dokonywana indywidualnie, z uwzględnieniem takich okoliczności jak skala produkcji, sposób organizacji gospodarstwa, ciągłość działalności oraz jej rynkowy charakter.
