Jedna transakcja, dwie prowizje. TSUE zbada praktykę pośredników nieruchomości
- Wysłane przez Autor: Dajana Strzała
- Kategorie Aktualności prawne
- Data 18 listopad 2026 Dodaj jako źródło
w Google
Zakup nieruchomości za pośrednictwem biura często wiąże się z koniecznością zapłaty prowizji. Zdarza się jednak, że wynagrodzenie temu samemu pośrednikowi płacą zarówno sprzedający, jak i kupujący. Czy takie rozwiązanie jest dopuszczalne, gdy interesy obu stron transakcji mogą być sprzeczne?
Wątpliwości te stały się przedmiotem pytania prejudycjalnego skierowanego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przez Sąd Rejonowy Katowice-Zachód. Trybunał ma ocenić, czy zawarte we wzorcu umowy postanowienie, w którym konsument zgadza się na reprezentowanie przez pośrednika obu stron transakcji, może stanowić niedozwoloną klauzulę umowną. Odpowiedź może mieć znaczenie dla sposobu oceny podobnych umów oraz sporów o zapłatę lub zwrot prowizji.
Równolegle trwają prace nad zmianą ustawy o gospodarce nieruchomościami, która ma ograniczyć możliwość pobierania przez pośredników wynagrodzenia od obu stron tej samej transakcji.
Spór o wynagrodzenie za pośrednictwo
Pytanie prejudycjalne skierował Sąd Rejonowy Katowice-Zachód w Katowicach postanowieniem z 2 października 2026 r., sygn. akt II C 527/26. Sprawa została zarejestrowana przed TSUE pod sygnaturą C-1145/26, Taski.
U podstaw sporu leży umowa zawarta przez konsumenta zainteresowanego zakupem domu z pośrednikiem, który wcześniej współpracował już ze sprzedającym. W umowie z kupującym znalazło się postanowienie przewidujące możliwość reprezentowania przez pośrednika obu stron transakcji oraz zgodę konsumenta na takie rozwiązanie.
Wynagrodzenie pośrednika ustalono na 3,89% ceny nieruchomości, z uwzględnieniem VAT. Połowa prowizji miała zostać zapłacona przy zawarciu umowy, a pozostała część po zrealizowaniu transakcji.
Kupujący uiścił pierwszą część wynagrodzenia, jednak następnie odstąpił od umowy i zażądał zwrotu wpłaconej kwoty. Twierdził, że pośrednik przekazał mu nieprawdziwe informacje dotyczące nieruchomości, w tym jej granic, powierzchni oraz obciążających ją hipotek przymusowych. Z kolei pośrednik wystąpił o zapłatę pozostałej części prowizji.
O co polski sąd pyta TSUE?
Sąd zwrócił się do Trybunału o wykładnię art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG dotyczącej nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Wątpliwość dotyczy tego, czy niewynegocjowany indywidualnie zapis, w którym konsument zgadza się na reprezentowanie przez pośrednika zarówno kupującego, jak i sprzedającego, może stanowić nieuczciwy warunek umowny ze względu na sprzeczność interesów stron transakcji.
Pytanie nie sprowadza się więc wyłącznie do oceny wysokości prowizji. Dotyczy przede wszystkim tego, czy pośrednik może równocześnie działać na rzecz dwóch klientów, których oczekiwania co do warunków sprzedaży mogą być odmienne, oraz jakie znaczenie ma zgoda konsumenta zamieszczona we wzorcu umowy.
Polskie przepisy nie przewidują obecnie wprost ogólnego zakazu pobierania przez pośrednika wynagrodzenia od obu stron tej samej transakcji. Nie wyłącza to jednak możliwości zbadania konkretnego postanowienia umowy zawartej z konsumentem pod kątem jego abuzywności.
Zgodnie z art. 385¹ § 1 kodeksu cywilnego postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które nie zostały uzgodnione indywidualnie, co do zasady nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy. Przepisy przewidują przy tym szczególne zasady oceny postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie.
Konflikt interesów przy sprzedaży nieruchomości
W ocenie sądu kierującego pytanie do TSUE istotne znaczenie ma rozbieżność interesów kupującego i sprzedającego. Sprzedający zazwyczaj dąży do uzyskania możliwie wysokiej ceny oraz korzystnych dla siebie warunków umowy. Kupującemu zależy natomiast na nabyciu nieruchomości za możliwie niższą cenę i odpowiednim zabezpieczeniu się na wypadek ujawnienia jej wad.
Zdaniem sądu jednoczesne działanie na rzecz obu stron może utrudniać pośrednikowi pełną realizację interesów każdej z nich. W uzasadnieniu zwrócono również uwagę na ryzyko, że zgoda konsumenta na taki model współpracy będzie wykorzystywana w sporze o odpowiedzialność pośrednika za działania niekorzystne dla klienta.
Jest to jednak stanowisko sądu przedstawione w związku z pytaniem prejudycjalnym. Sama zgoda na współpracę z obiema stronami nie oznacza automatycznie, że pośrednik zostaje zwolniony z wszelkiej odpowiedzialności wobec konsumenta. Ocena zakresu jego obowiązków oraz ewentualnej odpowiedzialności wymaga analizy treści umowy i okoliczności konkretnej sprawy.
Rząd pracuje nad zmianą przepisów
Niezależnie od postępowania przed TSUE prowadzone są prace nad projektem nowelizacji ustawy o gospodarce nieruchomościami oznaczonym numerem UD424. Projekt zakłada zmianę zasad wynagradzania pośredników, w tym ograniczenie pobierania wynagrodzenia od obu stron tej samej transakcji. Proponowane rozwiązanie ma odnosić się do transakcji z udziałem konsumentów i obejmować również sytuacje związane z najmem nieruchomości.
Według przedstawionych założeń pośrednik miałby otrzymywać wynagrodzenie od tej strony, z którą wcześniej zawarł umowę pośrednictwa. Projekt pozostaje jednak na etapie prac legislacyjnych, a jego ostateczna treść może jeszcze ulec zmianie. Do czasu wejścia nowych przepisów w życie nie można traktować projektowanego zakazu jako obowiązującego prawa.
Chcesz poszerzyć swoją wiedzę i dowiedzieć się więcej?
Zorganizuj szkolenie zamknięte dopasowane do potrzeb Twojego zespołu.
Autor: Dajana Strzała

