Kara umowna za odstąpienie od umowy jako koszt podatkowy

Możliwość zaliczenia kar umownych do kosztów uzyskania przychodów raczej związana jest z ograniczeniami w możliwości zaliczenia ich do kosztów uzyskania przychodu. Jednak nie każda kara umowna automatycznie powinna być wykluczana z wpływu na wynik podatkowy podatnika.   

Pierwsze ograniczenie wynika z bezpośredniego brzmienia art. art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o CIT, zgodnie z którym nie stanowią kosztów uzyskania przychodów kary i odszkodowania z tytułu wad dostarczonych towarów, wykonanych robót i usług oraz zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad lub w usunięciu wad.  

Drugim zawężeniem są natomiast ogólne przesłanki kwalifikowania wydatków jako kosztów uzyskania przychodów, m.in. związek z działalnością gospodarczą.  

Na tym gruncie, orzecznictwo NSA potwierdza możliwość zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów kar umownych zapłaconych w związku z odstąpieniem od umowy, które nie znajdują się katalogi art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o CIT, a ich poniesienie może być gospodarczo uzasadnione.  

Orzecznictwo NSA 

Obecnie sądy administracyjne dostrzegają możliwość zaliczania kar umownych z tytułu odstąpienia od umowy do kosztów uzyskania przychodów. 

Przykładowo, w wyroku z 9 czerwca 2026 r., sygn. akt II FSK 989/23, NSA oddalił skargę kasacyjną od wyroku WSA w Poznaniu z 16 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Po 840/22, który potwierdził, że kara umowna z tytułu odstąpienia od nieopłacalnej umowy sprzedaży energii może stanowić koszt uzyskania przychodu, jeżeli jej poniesienie służy zachowaniu lub zabezpieczeniu źródła przychodów – przy czym szczególne znaczenie mają gospodarcze przyczyny decyzji o odstąpieniu od umowy i zapłacie kary umownej.   

Analogiczne stanowiska przedstawił NSA: 

• w wyroku z 21 czerwca 2023 r., sygn. akt II FSK 68/21, w odniesieniu do odstąpienia od umowy sprzedaży zboża, z uwagi na niekorzystne ukształtowanie się cen zboża,  

• w wyroku z 27 marca 2019 r., sygn. akt II FSK 292/16, w odniesieniu do kary umownej z tytułu nieodebrania lokalu handlowego z powodu braku środków na wyposażenie lokalu oraz negatywne prognozy finansowe.  

Dodatkowo, wyrokiem z 29 września 2026 r., II FSK 1261/23, NSA oddalił natomiast skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z 17 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 2283/22, potwierdzając, że kara umowna z tytułu odstąpienia od umowy, z powodu uzyskania bardziej opłacalnego zlecenia, może stanowić koszt uzyskania przychodu.   

Powyższa linia orzecznicza skupia się ścisłym interpretowaniu zakresu kar, których zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów jest wykluczone. Zgodnie z tym poglądem, kary z tytułu nieterminowego wykonania usług lub z tytułu odstąpienia od umowy, nie mieszczą się w wyłączeniu zawartych w ustawie o CIT, oraz analogicznie w ustawie o PIT.  

Jednocześnie, akcentowana jest również racjonalność działania podatnika, dla którego podjęcie decyzji o odstąpieniu od umowy może być uzasadnione z uwagi na brak spodziewanych korzyści ekonomicznych w wykonaniu umowy lub też brak możliwości wykonania umowy. Z tej perspektywy, odstąpienie od umowy może stanowić działanie mające na celu zachowanie źródła przychodu 

Odmienne stanowisko Dyrektora KIS 

Powyższe wyroki nie zmieniają prób Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej do ograniczenia możliwości zaliczania kar umownych do kosztów uzyskania przychodów.   

Przykładowo, w interpretacji z 20 kwietnia 2026 r., nr 0111-KDIB1-3.4010.138.2026.1.DW, Dyrektor KIS potwierdził, że kary umowne z tytułu odstąpienia od umowy nie mieszczą się w zakresie wyłączeń z art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o CIT. Jednak dodatkowo, zdaniem Dyrektora KIS wydatek może mieć charakter kosztowy, jeżeli jego poniesienie nie wynika „z winy podatnika, braku należytej staranności, czy też braku nadzoru”.   

W analizowanym przez Dyrektora KIS stanie faktycznym, kara była należna do zapłaty „w razie wypowiedzenia lub odstąpienia od Umowy przez Zamawiającego z przyczyn leżących po stronie Wykonawcy”. Na tej podstawie wysnuto w interpretacji wniosek, że kara wynikała z działań i zawinienia spółki, nie był to zatem wydatek celowy, a skutki odstąpienia od umowy z winy podatnika „nie mogą być przenoszone na Skarb Państwa w postaci zmniejszenia podstawy opodatkowania dochodu”.  

Wbrew stanowisku NSA, Dyrektor KIS nie zwrócił uwagi na przyczyny gospodarcze odstąpienia przez podatnika od umowy – w tym przypadku był to spór w inwestorem co do konieczności wykonania dodatkowych prac i adekwatnego zwiększenia wynagrodzenia.  

Wnioski dla podatników 

Obecnie, przedmiotem sporów z organami podatkowymi może być zatem już nie kwestia wyłączenia kar umownych z tytułu odstąpienia od umowy z kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o CIT, a spełnienie wymogów wynikających z ogólnych przesłanek kwalifikowalności kosztów uzyskania przychodu.   

W rezultacie, o ile niekwestionowana jest co do zasady możliwość zaliczania tego rodzaju kar do kosztów uzyskania przychodu, to konieczne jest zgromadzenie odpowiedniej argumentacji, uzasadniającej racjonalność gospodarczą decyzji odstąpieniu od umowy oraz brak zawinienia podatnika, w konieczności poniesienia tego wydatku.