Koniec sankcji za „białą listę” i brak split payment? MF dereguluję… czy tylko zmienia narzędzia? 🔎

Ministerstwo Finansów zapowiedziało uchylenie części sankcji w podatku dochodowym od osób prawnych i w  podatku dochodowym od osób fizycznych związanych z zapłatą na rachunek spoza „białej listy” VAT oraz z pominięciem obowiązkowego mechanizmu podzielonej płatności (split payment). Założenia projektu (nr UDER107) zostały już wpisane do wykazu prac legislacyjnych. 

Na pierwszy rzut oka to dobra wiadomość dla przedsiębiorców. Ale czy to faktyczna liberalizacja systemu, czy raczej zmiana modelu kontroli w dobie Krajowego Systemu e-Faktur i Jednolitego Pliku Kontrolnego dla podatku dochodowego od osób fizycznych w podatkach dochodowych? 

Co ma się zmienić? 

1️⃣ Biała lista VAT – koniec sankcji kosztowej 

Dziś, zgodnie z: 

• art. 15d ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych
• art. 22p ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych

podatnik nie może zaliczyć do kosztów podatkowych wydatku, jeśli zapłaci za transakcję powyżej 15 tys. zł na rachunek spoza wykazu z art. 96b ustawy o VAT (tzw. białej listy). 

MF planuje tę sankcję uchylić. Oznacza to, że nawet przy płatności na „zły rachunek” wydatek nadal będzie mógł być kosztem podatkowym. 

2️⃣ Split payment – również bez sankcji kosztowej 

Analogicznie dziś: 

• art. 15d ust. 1 pkt 3 o podatku dochodowym od osób prawnych
• art. 22p ust. 1 pkt 3 o podatku dochodowym od osób fizycznych

wyłączają z kosztów wydatek, gdy podatnik nie zastosował obowiązkowego split paymentu (dla towarów/usług z załącznika nr 15 do ustawy o VAT powyżej 15 tys. zł). Ta sankcja również ma zostać usunięta. 

Czy to realna deregulacja? 

Na poziomie o podatku dochodowym od osób fizycznych i podatku dochodowym od osób prawnych przedsiębiorcy przestaną być karani podatkowo podwójnie: 

• najpierw brakiem kosztu, 
• potem ewentualnie odpowiedzialnością w VAT. 

Ale system wcale nie staje się „liberalny”. 

Co pozostaje bez zmian? 

❗ 1. Nadal zakaz kosztów przy płatności gotówką 

Transakcje powyżej 15 tys. zł zapłacone gotówką nadal nie będą kosztem: 

• art. 15d ust. 1 pkt 1 o podatku dochodowym od osób prawnych
• art. 22p ust. 1 pkt 1 o podatku dochodowym od osób fizycznych

Tu nic się nie zmienia. 

❗ 2. Nadal solidarna odpowiedzialność w VAT 

Na podstawie art. 117ba Ordynacji podatkowej nabywca może odpowiadać solidarnie za VAT nierozliczony przez sprzedawcę, jeśli zapłacił na rachunek spoza białej listy. I to może być dziś kluczowy mechanizm. 

❗ 3. Nadal 30% sankcja VAT przy braku split payment 

Zgodnie z art. 108a ust. 7 ustawy o VAT: 

• brak zastosowania obowiązkowego MPP = dodatkowe zobowiązanie 30%. 

Sankcja kosztowa zniknie, ale VAT-owa pozostaje. 

Dlaczego MF może rezygnować z sankcji kosztowych? 

1️⃣ Krajowy System e-Faktur od 2026 r. (obowiązkowy) 

Od lutego 2026 r. obowiązuje powszechny KSeF. Administracja skarbowa: 

• widzi faktury w czasie rzeczywistym, 

• zna rachunki rozliczeniowe, 

• może śledzić przepływy. 

Sankcja kosztowa była instrumentem „wymuszającym ostrożność”. W modelu cyfrowym MF ma już inne narzędzia. 

2️⃣ JPK w podatkach dochodowych 

Planowane wprowadzenie Jednolitego Pliku Kontrolnego dla podatku dochodowego od osób prawnych i Jednolity Plik Kontrolny dla podatku dochodowego od osób fizycznych oznacza pełną transparentność ewidencji kosztów. 

To zmienia filozofię kontroli: mniej sankcji automatycznych, więcej analityki danych. 

3️⃣ Odpowiedzialność solidarna jest skuteczniejsza 

W praktyce to właśnie solidarna odpowiedzialność w VAT jest realnym straszakiem. 

Utrata kosztu była sankcją administracyjną. Odpowiedzialność za cudzy VAT to realne ryzyko finansowe. 

To raczej przesunięcie ciężaru kontroli niż liberalizacja systemu. 

Dodatkowe zmiany – ceny transferowe 

Projekt UDER107 ma też obejmować: 

• możliwość składania TPR przez pełnomocnika, 
• brak obowiązku wskazywania wskaźników finansowych przez mikro i małe firmy, 
• połączenie oświadczenia o sporządzeniu dokumentacji z dokumentacją, 
• doprecyzowanie korekt kompensacyjnych. 

Kiedy zmiany wejdą w życie? 

Rząd zapowiada przyjęcie projektu w I–II kwartale 2026 r. Ponieważ zmiany są korzystne, mogą wejść w życie w trakcie roku.