Podatek od nadzwyczajnych zysków firm paliwowych – runda druga
15 września 2026 r. do Sejmu skierowany został projekt ustawy o podatku od nadzwyczajnych zysków osiągniętych w okresie od marca do grudnia 2026 r. ze zbycia paliw ciekłych. Jest to druga próba Rządu dotycząca opodatkowania wysokiej marży przedsiębiorstw z sektora paliwowego, którą podmioty te osiągnęły w związku z nagłymi wzrostami cen ropy naftowej wynikającymi z eskalacji konfliktu na Bliskim Wschodzie. Uzyskane środki mają pomóc sfinansować podjęte przez Rząd działania ograniczające ceny paliw w ramach pakietu CPN „Ceny Paliwa Niżej” (czasowe obniżenie podatku VAT i akcyzy). Według szacunków wpływy z nowego podatku mają wynieść około 4 mld zł.
Rząd vs Prezydent – rudna druga
Pierwsza próba wprowadzenia tzw. windfall tax zakończyła się fiaskiem. 24 lipca 2026 r. Prezydent Karol Nawrocki zdecydował bowiem o skierowaniu poprzedniej ustawy o podatku od nadzwyczajnych zysków koncernów paliwowych do Trybunału Konstytucyjnego trybie kontroli prewencyjnej, wskazując na znaczenie zasady Lex retro non agit, czyli prawo nie działa wstecz. Jak stwierdził Prezydent: „Prawo ma wejść w życie w sierpniu, ale podatek miałby obejmować dochody uzyskiwane już od początku marca. Oznacza to próbę opodatkowania działalności z mocą wsteczną”.
Nowa ustawa, te same rozwiązania
Rdzeń konstrukcji nowej daniny pozostał taki sam – projekt ustawy zakłada wprowadzenie czasowego podatku obejmującego te firmy paliwowe, których poziom marży osiąganej w 2026 r. wzrósł o więcej niż 20% w porównaniu do poziomu z roku 2025. Tak więc, podatek ma zostać ukierunkowany na tę część zysków, która ma charakter nadzwyczajny tj. przekracza marżę, jaką dany podmiot osiągnąłby w normalnych warunkach rynkowych. Natomiast korekta marży z 2025 r. o wspomniane 20% ma stanowić instrument gwarancyjny dostosowując tzw. marżę referencyjną do możliwego wzrostu zysków wynikającego z naturalnego rozwoju działalności firm oraz zwykłych wahań cen rynkowych.
Stawka podatku również nie uległa zmianie – nowy projekt przewiduje ustalenie jej wysokości na 60% podstawy opodatkowania (nadzwyczajnego zysku osiągniętego w okresie od dnia 1 marca 2026 r.). Podatek będzie rozliczany w formie miesięcznych zaliczek oraz ostatecznego rozliczenia rocznego. Pierwsza zaliczka, obejmująca okres od 1 marca do 31 października 2026 r. – zostanie wpłacona w listopadzie 2026 r.
Kontrowersje konstytucyjne
Odnosząc się do zasady niedziałania prawa wstecz w uzasadnieniu projektu wskazano, że zgodnie z dorobkiem orzeczniczym TK zasada niedziałania prawa wstecz nie ma na gruncie prawa podatkowego waloru absolutnego. Dopuszcza się bowiem odstąpienie od zastosowania tej zasady w ściśle określonych warunkach, jeżeli jest to konieczne dla realizacji lub ochrony innych wartości konstytucyjnych o szczególnej doniosłości. Zdaniem autorów proponowanej regulacji, konieczność jej wprowadzenia wynika z poszanowania zasady sprawiedliwości społecznej i równości – narusza ją sytuacja, w której kryzys na rynku ropy naftowej pozwolił wąskiej grupie przedsiębiorstw osiągać istotne korzyści finansowe kosztem konsumentów. W związku z tym nowa danina stanowi wyraz dążenia organów władzy publicznej do zachowania równowagi w stosunkach społecznych, naruszonej przez zewnętrzny wstrząs geopolityczny.
Korzyści dla społeczeństwa
Wpływy z nowej daniny zasilą budżet państwa, wspierając finansowanie działań osłonowych. Środki łagodzące skutki gwałtownego wzrostu cen paliw pomagają:
- małym i średnim przedsiębiorstwom – ograniczając presję kosztową,
- gospodarstwom domowym – ograniczając wydatki na paliwo i energię.
Premier Donald Tusk zapowiedział, że jeżeli Prezydent podpisze nową wersję ustawy o podatku od nadzwyczajnych zysków, to rząd wprowadzi kolejny pakiet obniżający ceny paliw. Rząd zakłada, że w takim scenariuszu regulacje wejdą w życie wraz z 1 listopada bieżącego roku.
Etap legislacyjny: Projekt ustawy o podatku od nadzwyczajnych zysków osiągniętych w okresie od marca do grudnia 2026 r. ze zbycia paliw ciekłych (UD470) – w komisjach po I czytaniu.
