💵Skorzystanie z odstępnego od umowy sprzedaży rzeczy używanych – czy podlega VAT?

Dora (twój osobisty asystent podatkowy) wyjaśnia: 

💬 Wyrok i stanowisko sądu: 

• NSA w wyroku z 30 stycznia 2025 r., I FSK 1377/21 potwierdził, że odstępne wypłacane w związku z odstąpieniem od umowy przedwstępnej sprzedaży towarów używanych nie podlega VAT, ponieważ ma charakter rekompensaty za niespełnienie zobowiązania, a nie wynagrodzenia za usługę. 
• Według NSA błędne jest stosowane przez organy rozumienie instytucji odstępnego jako usługi w rozumieniu art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT, które argumentują, że w sytuacji odstępnego pieniądze są płacone „w zamian” za odstąpienie od umowy. 
• NSA wyjaśnił, że VAT obejmuje tylko odpłatną dostawę towarów albo odpłatne świadczenie usług (art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT). Skoro w wyniku odstąpienia nie dochodzi do dostawy, to sama umowa przedwstępna i jej „rozwiązanie” przez wykonanie uprawnienia do odstąpienia nie tworzą automatycznie usługi. 
• NSA przypomniał, że aby coś było opodatkowaną usługą, musi istnieć bezpośredni związek między świadczeniem a zapłatą. Płatność musi stanowić rzeczywiste wynagrodzenie za zidentyfikowaną usługę w ramach relacji wzajemnych świadczeń.  
• Tymczasem odstąpienie od umowy jest jednostronną realizacją uprawnienia przez sprzedającego na gruncie art. 396 k.c., a instytucja odstępnego jest konsekwencją tego wyboru, a nie ceną za usługę. NSA wskazał, że nie można uznać „przyjęcie do wiadomości” oświadczenia o odstąpieniu za usługę, która musi być opodatkowana VAT. 
• Według NSA opodatkowanie odstępnego miałoby charakter sztuczny, bo prowadziłoby do VAT od płatności wynikającej z umowy przedwstępnej, niepowiązanej z dostawą, do której finalnie nie doszło. 
• Jeżeli odstępne ma rzeczywiście charakter rekompensaty za to, że kontrahent nie zrealizuje umowy przyrzeczonej (a więc nie będzie dostawy) i nie da się wskazać konkretnej usługi świadczonej w zamian – to, w świetle tego wyroku, taka płatność pozostaje poza zakresem VAT. 
• Analogiczne stanowisko NSA wyraził już we wcześniej wydanych wyrokach, m.in. I FSK 1382/17 oraz I FSK 221/18. 

🔥 Podsumowanie: 

• NSA (I FSK 1377/21): odstępne zapłacone przy odstąpieniu od umowy przedwstępnej sprzedaży rzeczy używanych nie podlega VAT, bo jest rekompensatą za niezrealizowanie zobowiązania, a nie zapłatą za usługę. 
• Dla VAT decyduje, czy istnieje bezpośredni związek między płatnością a konkretnym świadczeniem (wynagrodzenie za usługę). Tymczasem odstąpienie jest czynnością jednostronną, a nie usługą. 
• Odstępne jest kosztem zerwania transakcji, a więc zdarzeniem poza VAT. 
  
  *Informacje przekazywane przez Doradzai.com nie są usługami doradztwa podatkowego i nie stanowią wiążącej wykładni przepisów podatkowych