Ujawnienie środka trwałego może mieć istotne konsekwencje

Przepisy ustawy o CIT przewidują możliwość amortyzacji od momentu ujawnienia środka trwałego - a zatem również w sytuacji, w której środek trwały nie został wprowadzony do ewidencji środków trwałych wraz z przyjęciem do użytkowania. W tej sytuacji, możliwe jest dokonywanie amortyzacji począwszy od miesiąca następującego po miesiącu, w którym te środki lub wartości zostały wprowadzone do ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych (zgodnie z art. 16h ust. 1 pkt 4 ustawy o CIT). 

W praktyce, sytuacja taka może mieć miejsce jeżeli podatnik najpierw potraktował składnik majątku jako wyposażenie lub majątek przeznaczony do używania przez okres krótszy niż rok. Następnie natomiast dany składnik majątku był wykorzystywany przez okres dłuższy niż 12 miesięcy.  

W tego typu sytuacji, ujawnienie środka trwałego może mieć dotkliwe dla podatnika konsekwencje.  

Zmiana przeznaczenia składnika majątku a obowiązki podatnika 

Ustawa o CIT przewiduje szczególne regulacje dotyczące sytuacji, w której podatnik pierwotnie zakłada, że składnik majątku będzie użytkowany krócej niż rok, a następnie okazuje się, że okres jego używania przekracza 12 miesięcy.  

Zgodnie z art. 16e ust. 1 ustawy o CIT, podatnik zobowiązany jest do ujawnienia środka trwałego w ewidencji środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych według ceny nabycia lub kosztu wytworzenia. Od tego momentu środek trwały powinien być amortyzowany zgodnie z zasadami wynikającymi z ustawy o CIT. 

Jednocześnie natomiast, podatnik zobowiązany jest do skorygowania wcześniej uwzględnionych kosztów uzyskania przychodu: zmniejszenia ich o różnicę pomiędzy wydatkiem pierwotnie zaliczonym do kosztów a kwotą odpisów amortyzacyjnych, które byłyby naliczone, gdyby składnik od początku został prawidłowo zakwalifikowany jako środek trwały. 

Konieczność zapłaty szczególnego rodzaju odsetek 

Niezależnie, podatnik zobowiązany jest również do zapłaty odsetek jak od zaległości podatkowych od kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy wydatkiem zaliczonym do kosztów a hipotetycznymi odpisami amortyzacyjnymi za ten okres. 

Co istotne, odsetki płatne za okres od dnia zaliczenia wydatku do kosztów uzyskania przychodów do dnia ujawnienia środka trwałego w terminie do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym środek trwały został ujawniony.  

Oznacza to, że im dłużej podatnik korzystał z majątku bez jego właściwego zakwalifikowania, tym wyższe będą odsetki, należne do zapłaty w miesiącu następującym po miesiącu ujawnienia środka trwałego.  

Brak możliwości wstecznej korekty ewidencji lub wstecznego rozpoczęcia amortyzacji 

W sytuacjach w których podatnik reklasyfikuje wydatek na nabycie składnika majątku (z kosztu bezpośredniego lub pośredniego na nabycie środka trwałego), należy mieć na uwadze każdorazowo ryzyko wynikające z art. 16e ust. 1 ustawy o CIT.  

Konstrukcja amortyzacji przewidziana w ustawie o CIT nie przewiduje bowiem możliwości wstecznego ujęcia środka trwałego w ewidencji, ani również wstecznego rozpoczęcia amortyzacji środka trwałego.  

Powyższe spójne jest z praktyką organów podatkowych, które nie dopuszczają możliwości wstecznej korekty ewidencji środków trwałych, ani również wstecznego rozpoczęcia amortyzacji środka trwałego.  

Jak wskazał Dyrektor KIS: 

• w interpretacji z 26 kwietnia 2019 r., nr 0113-KDIPT2-1.4011.210.2019.2.RK: „w przypadku ujawnionych środków trwałych, dokonuje się od wartości początkowej środka trwałego, począwszy od pierwszego miesiąca następującego po miesiącu, w którym ten środek wprowadzony został (zostanie) do ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych. Podkreślenia wymaga, że Wnioskodawca nie może dokonywać odpisów amortyzacyjnych z datą wsteczną” 

• w interpretacji z 9 października 2025 r., nr 0111-KDWB.4010.112.2025.1.KP, „W ocenie organu na brak możliwości wstecznego ujęcia środków trwałych w ewidencji wskazuje zdanie drugie art. 16d ust. 2 ustawy o CIT, w którym to ustawodawca przewidział możliwość późniejszego (niż miesiąc przekazania do używania) wprowadzenia środka trwałego do ewidencji środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych, traktując to zdarzenie jako ujawnienie środka trwałego. Gdyby ustawodawca przewidywał możliwość ujęcia środka trwałego w ewidencji z mocą wsteczną, zdanie drugie art. 16d ust. 2 byłoby zbędne”. 

Podsumowanie 

Ujawnienie środka trwałego może powodować istotne konsekwencje: 

1. Po pierwsze, opóźnia moment, w którym możliwe jest rozpoznanie odpisów amortyzacyjnych jako kosztów uzyskania przychodów, 
2. Po drugie, jeżeli ujawnienie związane jest z reklasyfikacją wydatków na nabycie środka trwałego, podatnik może być zobowiązany do korekty wcześniej rozpoznanych kosztów uzyskania przychodu, oraz odsetek, o sankcyjnym charakterze.