Wymiana udziałów nie zawsze będzie neutralna podatkowo
Zgodnie z ogólną zasadą powszechności opodatkowania, wyrażoną w art. 9 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, opodatkowaniu podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem tych wyraźnie zwolnionych przez ustawodawcę. W świetle art. 17 ust. 1 pkt 9 ustawy, wniesienie do spółki wkładu niepieniężnego (aportu) skutkuje co do zasady powstaniem po stronie wnoszącego przychodu z kapitałów pieniężnych, odpowiadającego wartości wniesionego wkładu. Od tej zasady mamy istotny dla procesów restrukturyzacyjnych wyjątek, uregulowany w art. 24 ust. 8a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych związany z neutralnością podatkową wymiany udziałów. Mechanizm ten pozwala wyłączyć z przychodów wartość przekazywanych i nabywanych akcji lub udziałów. Aby jednak z niego skorzystać, musi zostać spełniony kluczowy warunek: w wyniku nabycia udziałów spółka przejmująca musi uzyskać bezwzględną większość praw głosu w podmiocie, którego udziały są nabywane (lub zwiększyć tę większość, jeśli już ją posiada). Rozwiązanie to sprawdza się przykładowo, gdy główny udziałowiec wnosi swój pakiet większościowy. Problem pojawia się jednak w przypadku podmiotów o rozproszonym akcjonariacie, gdzie struktura właścicielska jest bardziej złożona.
Może zdarzyć się więc sytuacja, że grupa wspólników mniejszościowych, z których żaden nie dysponuje samodzielnie pakietem przekraczającym 50% głosów, decyduje się na jednoczesne wniesienie swoich udziałów do nowego podmiotu w ramach jednej, wspólnej transakcji (np. na mocy jednego aktu notarialnego). Nie należy jednak w takiej sytuacji zakładać, że skoro łącznie wspólnicy przekazują spółce przejmującej bezwzględną większość praw głosu, to cała operacja będzie w pełni neutralna podatkowo dla każdego z nich.
Zdaniem Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, jak wynika między innymi z interpretacji indywidualnej z dnia 20 maja 2026 roku, nr 0114-KDIP3-1.4011.345.2026.1.MK1 przepisy istotnie dopuszczają łączenie kilku transakcji z okresu sześciu miesięcy w jedną całość, ale wyłącznie w odniesieniu do nabycia udziałów od tego samego, pojedynczego wspólnika. Nie ma w tym zakresie podstaw do sumowania wkładów wnoszonych przez różnych udziałowców, nawet jeśli działają oni w ścisłym porozumieniu i realizują wspólny cel gospodarczy. W konsekwencji sytuację prawnopodatkową każdego z podmiotów biorących udział w takiej wymianie należy badać całkowicie niezależnie. Jeśli wniesienie wkładu przez konkretnego wspólnika mniejszościowego nie zapewnia samodzielnie spółce przejmującej uzyskania bezwzględnej większości praw głosu, to wyklucza to możliwość skorzystania z preferencji z art. 24 ust. 8a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a transakcja wygeneruje u niego standardowy przychód podlegający opodatkowaniu.
