Bezumowne odprowadzanie wód opadowych a VAT

Brak pisemnej umowy nie zawsze oznacza, że pobierana przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne opłata pozostaje poza zakresem VAT. Jeżeli właściciel nieruchomości faktycznie korzysta z kanalizacji deszczowej lub ogólnospławnej, a spółka pobiera z tego tytułu określoną należność, organy podatkowe mogą uznać, że pomiędzy stronami dochodzi do odpłatnego świadczenia usług. 

Decyduje rzeczywisty charakter rozliczenia 

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT opodatkowaniu podlegają odpłatna dostawa towarów oraz odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Definicja usługi zawarta w art. 8 ust. 1 ustawy o VAT ma bardzo szeroki charakter. Obejmuje każde świadczenie na rzecz innego podmiotu, które nie stanowi dostawy towarów, w tym także zobowiązanie do tolerowania określonej sytuacji. 

Dla uznania danego rozliczenia za usługę zasadnicze znaczenie ma istnienie bezpośredniego związku pomiędzy wykonywanym świadczeniem a otrzymywaną zapłatą. Po stronie korzystającego powinno występować konkretne przysporzenie, natomiast uiszczona kwota powinna stanowić ekwiwalent tego przysporzenia. 

W przypadku odprowadzania wód opadowych takim świadczeniem jest zapewnienie możliwości korzystania z infrastruktury kanalizacyjnej. Korzystający uzyskuje wymierną korzyść w postaci odbioru wód z nieruchomości, natomiast przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne otrzymuje za to wynagrodzenie. 

Brak umowy nie wyłącza opodatkowania 

W praktyce zdarzają się sytuacje, w których właściciel nieruchomości korzysta z kanalizacji deszczowej, mimo że nie zawarł ze spółką formalnej umowy. Przedsiębiorstwo nie odcina jednak przyłącza ani nie podejmuje działań zmierzających do zakończenia korzystania z sieci, lecz nalicza opłatę według obowiązującej taryfy lub uchwały. 

W takich okolicznościach organy stoją na stanowisku, iż jest to wynagrodzenie za świadczone usługi.  

Takie podejście zostało zaprezentowane m.in. w interpretacjach indywidualnych Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 8 maja 2026 r., nr 0114-KDIP4-1.4012.179.2026.1.SK, oraz z 10 kwietnia 2024 r., nr 0114-KDIP4-1.4012.104.2024.1.MK. Organ uznał, że faktyczne wykonywanie usługi oraz pobieranie odpowiadającej jej opłaty przesądza o wystąpieniu czynności opodatkowanej, nawet gdy strony nie zawarły umowy w formie pisemnej. 

Obowiązki w zakresie fakturowania 

W przypadku usług świadczonych na rzecz podatników VAT przedsiębiorstwo powinno wystawić fakturę. Odmiennie przedstawia się sytuacja klientów niebędących podatnikami, ponieważ szczególne zasady fakturowania usług wymienionych w art. 19a ust. 5 pkt 4 ustawy o VAT nie nakładają w każdym przypadku obowiązku wystawienia faktury na ich żądanie. Nie oznacza to jednak zakazu jej wystawienia. 

Wnioski dla przedsiębiorstw wodociągowych 

Spółki pobierające opłaty za korzystanie z kanalizacji bez zawartej umowy powinny każdorazowo przeanalizować ekonomiczny charakter należności. Jeżeli odbiór wody jest faktycznie realizowany, spółka akceptuje korzystanie z sieci, a opłata jest ustalana analogicznie jak dla pozostałych klientów, rozliczenie powinno być co do zasady traktowane jako odpłatne świadczenie usług podlegające VAT. 

Dla kwalifikacji podatkowej nie jest zatem rozstrzygające samo istnienie podpisanej umowy. Istotniejsze jest to, czy pomiędzy świadczeniem przedsiębiorstwa a zapłatą otrzymywaną od korzystającego istnieje bezpośredni i wzajemny związek.