Fakturowe prowokacje w KSeF. Czy fałszywa faktura może rodzić skutki podatkowe?
W mediach pojawiły się informacje o fakturze opiewającej na ponad 4 mln zł, która trafiła do KSeF i została wystawiona na podmioty powiązane z Krzysztofem Stanowskim oraz Sławomirem Mentzenem. Sprawa zwróciła uwagę na problem tzw. prowokacji fakturowych oraz pytanie, jakie konsekwencje mogą wynikać z wystawiania dokumentów na nieprawidłowych odbiorców.
W ostatnich dniach szerokim echem odbiła się sprawa faktury o wartości przekraczającej 4 mln zł, która pojawiła się w Krajowym Systemie e-Faktur. Dokument został wystawiony na spółkę Kanał Zero oraz Kancelarię Sławomira Mentzena. Zarówno dziennikarz, jak i lider Konfederacji publicznie zakwestionowali autentyczność transakcji, wskazując, że dokument nie odzwierciedla rzeczywistych zdarzeń gospodarczych.
Według ujawnionych informacji faktura obejmowała usługi transportowe i logistyczne o znacznej wartości. Dokument został oznaczony jako opłacony, co dodatkowo wzbudziło zainteresowanie opinii publicznej. Osoby wskazane jako nabywcy stanowczo zaprzeczyły jednak, aby kiedykolwiek zawierały transakcje objęte fakturą.
Choć okoliczności sprawy pozostają niejasne, zdarzenie wpisuje się w szersze zjawisko określane mianem „prowokacji fakturowych”. Problem ten zaczął być szerzej dostrzegany wraz z upowszechnianiem KSeF i wynika z faktu, że do wystawienia faktury wystarczające jest wskazanie numeru NIP nabywcy. Dane przedsiębiorców są powszechnie dostępne w publicznych rejestrach, co stwarza pole do nadużyć.
Eksperci od początku zwracali uwagę, że w praktyce sprzedawca nie ma możliwości każdorazowego zweryfikowania, czy osoba podająca numer NIP jest rzeczywiście upoważniona do działania w imieniu wskazanego podmiotu. W konsekwencji możliwe jest wystawienie dokumentu na dane przedsiębiorcy, który nie uczestniczył w transakcji i nie ma o niej żadnej wiedzy.
Powstaje zatem pytanie, czy pojawienie się takiej faktury w KSeF wywołuje automatycznie skutki podatkowe po stronie podmiotu wskazanego jako nabywca.
Co do zasady sama obecność faktury w systemie nie oznacza jeszcze obowiązku rozpoznania kosztu, przychodu ani podatku. Zarówno na gruncie podatku dochodowego, jak i VAT kluczowe znaczenie ma rzeczywiste wystąpienie zdarzenia gospodarczego. Jeżeli transakcja nie została wykonana, a dokument nie odzwierciedla rzeczywistości, nie powinien on stanowić podstawy rozliczeń podatkowych.
Nie oznacza to jednak, że problem można całkowicie zignorować. W przypadku kontroli podatkowej przedsiębiorca może zostać zobowiązany do wykazania, że nie był stroną transakcji opisanej na fakturze. W praktyce może to wymagać składania wyjaśnień oraz przedstawiania dodatkowej dokumentacji.
Jeszcze poważniejsze konsekwencje mogą grozić podmiotowi wystawiającemu dokument. Wystawienie faktury dokumentującej nieistniejącą transakcję może zostać zakwalifikowane jako tzw. pusta faktura. W zależności od okoliczności sprawy może to prowadzić do odpowiedzialności na gruncie przepisów podatkowych oraz Kodeksu karnego skarbowego.
Ryzyko wzrasta szczególnie wtedy, gdy wskazanie nieprawidłowego nabywcy nie jest przypadkowe, lecz stanowi działanie celowe. Jeżeli faktura ma stworzyć pozory określonych relacji gospodarczych, wywołać określone skutki wizerunkowe lub wprowadzić w błąd organy podatkowe, sprawa może zostać oceniona znacznie surowiej.
Sprawa faktury wystawionej na podmioty należące do Krzysztofa Stanowskiego i Sławomira Mentzena pokazuje, że wraz z cyfryzacją obiegu dokumentów pojawiają się nowe rodzaje ryzyk. Niezależnie od motywów osób stojących za tego typu działaniami, przedsiębiorcy powinni stale monitorować dokumenty pojawiające się w KSeF i reagować na wszelkie faktury, które nie odzwierciedlają rzeczywistych transakcji. Pozwala to ograniczyć ryzyko sporów z organami podatkowymi oraz uniknąć konieczności późniejszego wyjaśniania nieprawidłowości.
