Granice sądowej kontroli przedłużenia terminu zwrotu VAT (I FPS 2/26)

Powtarzające się przedłużanie terminu zwrotu VAT stawia przedsiębiorców przed procesowym problemem skutecznego zakwestionowania działań fiskusa. Czy zaskarżenie kolejnego z rzędu postanowienia pozwala sądowi zbadać także wcześniejsze rozstrzygnięcia, których podatnik nie zaskarżył? Do tego zagadnienia odniósł się NSA w uchwale siedmiu sędziów z dnia 21 września 2026 r. (I FPS 2/26). 

U podstaw uchwały leżała sprawa podatnika, który otrzymał dziewięć postanowień przedłużających termin zwrotu nadwyżki VAT naliczonego nad należnym za marzec 2019 r., zanim wystąpił na drogę sądową. Rozpoznając skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach od wyroku WSA w Gliwicach z 19 lipca 2023 r. (I SA/Gl 62/23), trzyosobowy skład NSA powziął wątpliwości co do zakresu kontroli wcześniejszych postanowień. Postanowieniem z 19 marca 2026 r. (I FSK 2335/23) przedstawił więc składowi siedmiu sędziów następujące zagadnienie prawne: 

Pytanie prawne i rozstrzygnięcie NSA 

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 21 września 2026 r., sygn. I FPS 2/26: 

po rozpoznaniu w dniu 21 września 2026 r. na posiedzeniu jawnym w Izbie Finansowej zagadnienia prawnego przedstawionego w trybie art. 187 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.) przez skład orzekający Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego postanowieniem z dnia 19 marca 2026 r., sygn. akt I FSK 2335/23: 

„Czy w świetle art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 poz. 935) kontrola sądowa postanowienia w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu nadwyżki podatku od towarów i usług naliczonego nad należnym obejmuje także poprzednie wydane za ten sam okres podatkowy postanowienia w przedmiocie przedłużenia terminu dokonania zwrotu nadwyżki podatku od towarów i usług naliczonego nad należnym, w sytuacji gdy nie zostały one zaskarżone i tym samym nie zostały wyeliminowane z obrotu prawnego?” 

podjął następującą uchwałę: 

„Na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, ze zm.) kontrola sądowa postanowienia w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu nadwyżki podatku od towarów i usług naliczonego nad należnym nie obejmuje wcześniej wydanych za ten sam okres rozliczeniowy postanowień w takim przedmiocie, jeżeli nie zostały one zaskarżone i tym samym nie zostały wyeliminowane z obrotu prawnego, z wyjątkiem sytuacji, gdy ujawniły się dotyczące tych postanowień wady o charakterze kwalifikowanym, mogące stanowić podstawę ich wzruszenia w przewidzianych prawem postępowaniach nadzwyczajnych, a zarazem podważające skuteczne wprowadzenie tych postanowień do obrotu prawnego”. 

W praktyce uchwała oznacza, że podatnik powinien odrębnie oceniać każde postanowienie o przedłużeniu terminu zwrotu VAT i w razie kwestionowania jego legalności zaskarżyć je we właściwym terminie. Zaskarżenie późniejszego postanowienia co do zasady nie pozwoli sądowi zbadać wcześniejszych, niezaskarżonych rozstrzygnięć, nawet jeżeli dotyczą tego samego okresu rozliczeniowego i łącznie wydłużają oczekiwanie na zwrot podatku. 

Wyjątek dotyczy wad kwalifikowanych, które mogą uzasadniać wzruszenie wcześniejszego postanowienia w postępowaniu nadzwyczajnym, a jednocześnie podważają jego skuteczne wprowadzenie do obrotu prawnego. Oba warunki muszą zostać spełnione łącznie. Sam zarzut, że wcześniejsze przedłużenie było niezasadne, nie wystarczy zatem do objęcia go kontrolą sądową przy rozpoznawaniu skargi na kolejne postanowienie. 

Pisemne uzasadnienie uchwały nie zostało jeszcze opublikowane.  

Uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 21 września 2026 r., I FPS 2/26; postanowienie NSA z 19 marca 2026 r., I FSK 2335/23.