Hydrant, który zmienił zdanie fiskusa. Prewspółczynnik metrażowy 2022–2026

Cztery lata, dwie interpretacje i jeden wyrok dzielą stanowiska Dyrektora KIS w sprawie klucza metrażowego w gospodarce wodociągowej. Od kategorycznego „nieprawidłowe" (0114-KDIP4-1.4012.634.2021.2.AM) do odstąpienia od uzasadnienia prawnego (0112-KDIL1-2.4012.225.2026.2.NF), czyli podatkowego odpowiednika „nie mam pytań". 

2022: metoda zbyt uproszczona 

Gmina zaproponowała klucz oparty na ilości wody dostarczonej odbiorcom zewnętrznym w ilości dostarczonej ogółem – 93%, wobec 8% z rozporządzenia MF. Organ uznał stanowisko za nieprawidłowe w obu punktach wniosku. 

Co istotne, KIS nie zakwestionował samego prawa do odstąpienia od wzoru rozporządzeniowego. Uderzył w jeden konkretny element: gmina wyłączyła zużycie wody na cele przeciwpożarowe z licznika i z mianownika, przyznając zarazem, że tej wody nie mierzy. Zdaniem organu przesądzało to o braku precyzji – skoro gmina pomija ten strumień, nie jest w stanie określić ilości metrów sześciennych po żadnej ze stron ułamka. Metoda została uznana za „zbyt uproszczoną". Drugim punktem sporu było dofinansowanie z EFRR w części dotyczącej przyłączy, zaliczone przez organ do podstawy opodatkowania. 

2023: sąd dzieli sprawiedliwość na pół 

WSA w Lublinie wyrokiem z 13 września 2023 r. (I SA/Lu 173/22) uchylił interpretację w całości. Uzasadnienie jest jednak ciekawsze niż sam wynik, bo sąd nie przyznał gminie racji na całej linii. 

W kwestii hydrantów stanął po stronie organu: straż pożarna nie jest konsumentem świadczenia, gmina nie sprzedaje wody na cele przeciwpożarowe i nie uzyskuje z tego tytułu przychodów, a zapewnienie możliwości poboru wody z hydrantów pozostaje poza zakresem VAT. Zużycie to co do zasady powinno więc powiększać mianownik proporcji (por. wyrok NSA z 10 czerwca 2021 r., I FSK 833/20). 

Organowi zabrakło jednak kroku drugiego. Metoda alternatywna nie musi być idealnie dokładna – wystarczy, że jest bardziej reprezentatywna niż wzór z rozporządzenia. Sąd przypomniał, że sam ustawodawca dopuszcza zaokrąglanie proporcji w górę do pełnego procenta, trudno więc wymagać laboratoryjnej precyzji. Zużycie przeciwpożarowe zwykle mieści się w granicach błędu zaokrąglenia; sąd przywołał przykład gminy podwarszawskiej, w której stosunek wody pobranej przez straż do sprzedanej wyniósł 0,000194. Konkluzja: organ powinien był uznać stanowisko gminy za prawidłowe, zaznaczając jedynie w uzasadnieniu, że kalkulacja powinna obejmować także wodę na cele ppoż. Zamiast tego naruszył art. 86 ust. 2a i 2h ustawy o VAT, błędnie odkodowując pojęcie „bardziej reprezentatywnego sposobu określenia proporcji". 

Wątek dotacyjny rozstrzygnięto przy pomocy wyroku NSA w składzie siedmiu sędziów z 5 czerwca 2023 r. (I FSK 1454/18), wydanego po wyrokach TSUE C-612/21 i C-616/21 – stąd zresztą kilkunastomiesięczne zawieszenie postępowania. Dofinansowanie ustalone procentowo do wydatków kwalifikowanych ma charakter zakupowy, a nie cenowy, i do podstawy opodatkowania nie wchodzi. 

2026: prawidłowe w pełnym zakresie 

Interpretacja z 14 lipca 2026 r. dotyczy zdarzenia przyszłego i trzech pytań: kwalifikacji odpłatnych dostaw wody, braku podatku należnego przy odbiorcach wewnętrznych oraz odliczenia według klucza metrażowego. Stanowisko prawidłowe w całości, uzasadnienie prawne pominięte na podstawie art. 14c § 1 Ordynacji podatkowej. Prewspółczynnik metrażowy za 2025 r.: 98,66%, po zaokrągleniu 99%. Prewspółczynnik zakładu budżetowego z rozporządzenia: 67%. 

Najważniejsze elementy rozstrzygnięcia z 2026 r. 

1. Odpłatne dostarczanie wody odbiorcom zewnętrznym na podstawie umów cywilnoprawnych to działalność gospodarcza i czynność opodatkowana, bez zwolnienia. 
2. Dostawy na rzecz odbiorców wewnętrznych nie rodzą podatku należnego – po centralizacji są to czynności wewnątrz jednego podatnika (C-276/14, uchwała I FPS 4/15). 
3. Mianownikiem jest woda dostarczona odbiorcom zewnętrznym i wewnętrznym, a nie woda wtłoczona do sieci, co eliminuje z kalkulacji straty przesyłowe. 
4. Woda przeciwpożarowa trafiła do mianownika, po stronie odbiorców wewnętrznych, na podstawie zestawień Komendy Głównej PSP. Gmina zrobiła dokładnie to, o czym trzy lata wcześniej pisał lubelski sąd. 
5. Hydranty opisano uczciwie: obok marginalnej funkcji przeciwpożarowej służą odpowietrzaniu sieci i płukaniu wodociągów. Woda technologiczna jest opomiarowana. 
6. Brak wodomierzy u części odbiorców nie psuje metody – zużycie ustala się według przeciętnych norm z rozporządzenia MI z 2002 r., czyli wartości stanowiących podstawę wynagrodzenia, a więc obrotu. 
7. Wykazano, że wzór dla zakładu budżetowego zawiera pozycje bez związku z infrastrukturą, a jego wartość zmienia się w zależności od tego, która jednostka zarządza siecią – czego przy kluczu metrażowym nie ma. 

Czego interpretacja nie załatwia 

Organ zastrzegł, że nie bada poprawności wyliczeń, a jeżeli w toku kontroli okaże się, że metoda nie zapewnia odliczenia wyłącznie w części przypadającej na działalność gospodarczą, interpretacja nie wywoła skutków ochronnych. Chroniona jest metodologia, nie arytmetyka. 

Wnioski 

Ewolucja przebiegła dwuetapowo. Najpierw sąd musiał wyjaśnić organowi, że „bardziej reprezentatywny" to nie to samo co „doskonały". Potem podatnicy nauczyli się nie wyłączać z kalkulacji strumieni niewygodnych – bo skoro sporny hydrant i tak ginie w zaokrągleniu, taniej jest go wpisać, niż o niego walczyć. Dziś spór dotyczy już nie tego, czy klucz metrażowy wolno stosować, lecz tego, czy został policzony rzetelnie.