Jak jeden dzień spóźnienia ze złożeniem SD-Z2 mógł zaboleć podatniczkę
Podatniczka, która odziedziczyła majątek o wartości przekraczającej 2,7 mln zł i złożyła formularz zgłoszeniowy z jednodniowym opóźnieniem, stanęła przed perspektywą zapłaty ponad 191 tys. zł podatku od spadków i darowizn. Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak, że organ podatkowy nie dotrzymał terminu do wydania decyzji. To właśnie ta okoliczność przesądziła o uchyleniu całego zobowiązania.
Sprawa dotyczyła kobiety, która w 2020 r. odziedziczyła po ojcu majątek wyceniony na ponad 2,7 mln zł. Jako zstępna należąca do kręgu najbliższej rodziny była uprawniona do skorzystania z całkowitego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn. Warunkiem jego zastosowania było jednak złożenie formularza SD-Z2 w terminie sześciu miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia o nabyciu spadku. Podatniczka przekroczyła ten termin o jeden dzień. Zamiast 24 listopada 2020 r. zgłoszenie wpłynęło do urzędu skarbowego dzień później.
Urząd skarbowy wszczął postępowanie niemal dwa i pół roku po samym zdarzeniu (w marcu 2023 r.). Decyzja ustalająca zobowiązanie podatkowe w wysokości 191 453 zł została wydana w lutym 2024 r. Organ stał na stanowisku, że spóźnienie przy składaniu zgłoszenia uprawniało go do zastosowania wydłużonego, pięcioletniego terminu na wydanie decyzji, który miał upłynąć dopiero z końcem 2025 r.
Stanowisko to podzielił w pierwszej instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Podatniczka nie kwestionowała faktu przekroczenia terminu, argumentowała jednak, że już w listopadzie 2020 r. urząd dysponował pełną wiedzą o składzie i wartości odziedziczonego majątku. W jej ocenie w takich okolicznościach zastosowanie znajdował podstawowy, trzyletni termin do wydania decyzji, który wygasł 31 grudnia 2023 r., a więc jeszcze przed wydaniem kwestionowanego rozstrzygnięcia.
Naczelny Sąd Administracyjny przyznał racji podatniczce. Decyzja z lutego 2024 r. została wydana po upływie terminu, w którym organ był uprawniony do ustalenia zobowiązania, co pozbawiło ją mocy prawnej. W konsekwencji obowiązek zapłaty podatku wygasł.
Prawo do całkowitego zwolnienia z podatku przysługuje osobom zaliczanym do najbliższej rodziny spadkodawcy lub darczyńcy: małżonkowi, zstępnym, wstępnym, rodzeństwu, pasierbom, ojczymowi i macosze – niezależnie od wartości nabytego majątku. Skorzystanie z tej preferencji wymaga jednak terminowego dopełnienia formalności.
Jeżeli wartość nabytego majątku przekracza 36 120 zł, konieczne jest złożenie formularza SD-Z2 w ciągu sześciu miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia sądu o nabyciu spadku albo od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. W przypadku darowizny środków pieniężnych rekomendowane jest ponadto udokumentowanie ich przekazania za pośrednictwem rachunku bankowego, kasy SKOK lub przekazu pocztowego.
Niedotrzymanie sześciomiesięcznego terminu prowadzi co do zasady do utraty prawa do zwolnienia. Przepisy przewidują jednak dwa wyjątki.
Pierwszy dotyczy sytuacji, gdy podatnik dowiedział się o nabyciu określonego składnika majątku dopiero po upływie wskazanego terminu. W takim przypadku może złożyć zgłoszenie w ciągu sześciu miesięcy od chwili powzięcia tej informacji, pod warunkiem uprawdopodobnienia, że rzeczywiście zapoznał się z nią w późniejszym czasie.
Drugi wyjątek, wprowadzony z mocą od 7 stycznia 2026 r., a stosowany również do wcześniejszych spadków i darowizn, o ile sześciomiesięczny termin nie upłynął przed tą datą, umożliwia ubieganie się o przywrócenie terminu, gdy jego przekroczenie nastąpiło bez winy podatnika. Wniosek w tej sprawie należy złożyć w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny opóźnienia, załączając jednocześnie formularz SD-Z2.
Opisana sprawa pokazuje, że w postępowaniach dotyczących podatku od spadków i darowizn istotne znaczenie ma nie tylko zachowanie terminów przez samego podatnika, ale również przestrzeganie przez organy podatkowe ustawowych ram czasowych na wydanie decyzji. Przewlekłość postępowania może prowadzić do wygaśnięcia prawa do ustalenia zobowiązania, co w omawianym przypadku okazało się okolicznością decydującą o wyniku całej sprawy. Podatnicy, którzy z różnych przyczyn nie zdołali w terminie zgłosić nabycia spadku lub darowizny, powinni niezwłocznie zweryfikować, czy przysługują im instrumenty pozwalające na zachowanie prawa do zwolnienia.
