Komisja Europejska publikuje długo oczekiwane wytyczne EUDR
Nowe wytyczne Komisji – dlaczego są tak ważne
Majowe wytyczne Komisji Europejskiej do rozporządzenia EUDR nie zmieniają samego tekstu rozporządzenia, ale w praktyce mają ogromne znaczenie dla przedsiębiorców. Dokument rozwiewa wiele wątpliwości, które od miesięcy pojawiały się wśród importerów, dystrybutorów i producentów wykorzystujących drewno, sklejkę, kakao, kawę czy inne produkty objęte EUDR. Komisja doprecyzowała między innymi role poszczególnych uczestników łańcucha dostaw, sposób składania oświadczeń DDS, zasady oceny ryzyka oraz nowe podejście do statusu mikro i małego przedsiębiorcy.
Wytyczne pokazują również bardzo wyraźnie, że EUDR nie będzie wyłącznie formalnym obowiązkiem dokumentacyjnym. Komisja oczekuje od przedsiębiorców rzeczywistego zarządzania ryzykiem i pełnej identyfikowalności produktów w całym łańcuchu dostaw.
„Wprowadzenie na rynek” i „udostępnianie” – wyjaśnienia Komisji
Jednym z najważniejszych elementów wytycznych jest doprecyzowanie pojęć „wprowadzenia na rynek”, „udostępniania na rynku” oraz „eksportu”. Komisja wskazuje, że „wprowadzenie na rynek” następuje wyłącznie wtedy, gdy produkt po raz pierwszy trafia na rynek UE. W praktyce chodzi przede wszystkim o import produktów spoza Unii Europejskiej po dopuszczeniu ich do swobodnego obrotu.
To oznacza, że obowiązki EUDR są bardzo mocno powiązane z procedurami celnymi. Towary objęte tranzytem, magazynowaniem celnym czy innymi procedurami specjalnymi nie są jeszcze traktowane jako wprowadzone na rynek UE.
Jednocześnie Komisja szeroko interpretuje pojęcie „udostępniania na rynku”. Obejmuje ono dalszy obrót produktami już obecnymi na rynku UE, w tym sprzedaż wewnątrzunijną, działalność hurtową, dystrybucję, a nawet wynajem produktów wykorzystywanych gospodarczo.
Kto naprawdę staje się operatorem EUDR?
Wytyczne bardzo wyraźnie wskazują, że operatorem jest podmiot, który po raz pierwszy wprowadza produkt na rynek UE albo go eksportuje poza UE. W przypadku importu spoza Unii będzie to najczęściej importer wskazany w zgłoszeniu celnym.
Komisja podkreśla jednak, że decydujące znaczenie ma rzeczywista rola gospodarcza podmiotu. Odpowiedzialność EUDR może więc zostać przypisana firmie faktycznie kontrolującej obrót produktem, nawet jeśli formalnie odprawę celną realizuje inny podmiot.
To bardzo praktyczna wskazówka dla firm korzystających z pośredników logistycznych, agentów celnych lub modeli zakupowych opartych na strukturach grupowych.
Trader, downstream operator i eksporter – jedna firma może mieć kilka ról jednocześnie
Wytyczne pokazują, że ten sam podmiot może równolegle występować w kilku rolach. Firma importująca produkty spoza UE będzie operatorem. Sprzedając dalej te same produkty na rynku UE może jednocześnie działać jako trader, a eksportując je poza UE ponownie staje się operatorem eksportującym.
Komisja szeroko opisuje również rolę downstream operatorów, czyli podmiotów wykorzystujących produkty objęte wcześniejszym DDS do produkcji nowych wyrobów. Dotyczy to między innymi producentów mebli, konstrukcji drewnianych, papieru czy produktów ze sklejki.
W praktyce oznacza to, że przedsiębiorcy powinni analizować obowiązki EUDR oddzielnie dla każdego rodzaju działalności, a nie wyłącznie na poziomie całej spółki.
Due diligence to już nie dokumentacja, ale realna ocena ryzyka
Jednym z najważniejszych wniosków płynących z wytycznych jest to, że Komisja traktuje due diligence jako rzeczywisty system zarządzania ryzykiem, a nie jedynie zbiór dokumentów.
Operatorzy muszą nie tylko zebrać informacje o produkcie, ale również przeanalizować ryzyko związane z pochodzeniem drewna lub innych surowców. Komisja wskazuje między innymi na konieczność oceny poziomu korupcji w kraju pochodzenia, legalności produkcji, ryzyka fałszowania dokumentów czy stopnia przejrzystości łańcucha dostaw.
Produkt może zostać wprowadzony na rynek wyłącznie wtedy, gdy ryzyko niezgodności zostało ocenione jako pomijalne.
Geolokalizacja, traceability i analiza łańcucha dostaw – czego oczekuje Komisja?
Komisja bardzo mocno akcentuje znaczenie traceability, czyli możliwości prześledzenia pochodzenia produktu aż do konkretnej działki produkcyjnej. W praktyce oznacza to konieczność posiadania danych geolokalizacyjnych dotyczących terenów, z których pochodzi drewno lub inny surowiec objęty EUDR.
Szczególne znaczenie ma to dla branży drzewnej i produktów takich jak sklejka, drewno konstrukcyjne czy wyroby drewniane. Komisja wyraźnie wskazuje, że im bardziej złożony łańcuch dostaw, tym wyższe ryzyko niezgodności z EUDR.
Przedsiębiorcy będą więc musieli wdrożyć systemy pozwalające na przypisywanie numerów DDS do konkretnych partii produktów oraz monitorowanie przepływu towarów w całym łańcuchu dostaw.
Najważniejsza zmiana dla firm: nowe podejście do statusu mikro i małego przedsiębiorcy
Jedną z najbardziej istotnych zmian interpretacyjnych jest nowe podejście Komisji do oceny statusu mikro i małego przedsiębiorcy.
Dotychczas wiele firm zakładało, że status SME należy analizować wyłącznie na poziomie całego przedsiębiorstwa. Komisja dopuściła jednak możliwość oceny wyłącznie tej części działalności, która jest związana z produktami objętymi EUDR.
Może to mieć ogromne znaczenie dla przedsiębiorstw prowadzących różne rodzaje działalności lub funkcjonujących w grupach kapitałowych. Jednocześnie Komisja podkreśla, że nadal należy uwzględniać dane dotyczące obrotu, sumy bilansowej, średniorocznego zatrudnienia oraz podmiotów powiązanych zgodnie z zasadami rachunkowości.
To podejście może w praktyce istotnie wpłynąć na zakres obowiązków części przedsiębiorców oraz możliwość korzystania z uproszczonych zasad przewidzianych dla mikro i małych firm.
Rejestracja w systemie EUDR i obowiązki traderów non-SME
Wytyczne doprecyzowują również kwestie związane z rejestracją w unijnym systemie EUDR. Operatorzy będą musieli posiadać konto w systemie przed pierwszym złożeniem DDS lub przed rozpoczęciem działalności objętej obowiązkami EUDR.
Szczególnie istotne są obowiązki traderów niebędących mikro lub małymi przedsiębiorcami. Komisja potwierdza, że traderzy non-SME również będą podlegać obowiązkowi rejestracji i przechowywania danych dotyczących dostawców, klientów oraz numerów referencyjnych DDS.
W praktyce oznacza to, że wiele firm działających dotychczas jedynie jako dystrybutorzy lub podmioty handlowe po raz pierwszy zostanie objętych bezpośrednimi obowiązkami compliance wynikającymi z EUDR.
EUDR jako nowy system compliance dla całego łańcucha dostaw
Majowe wytyczne Komisji Europejskiej pokazują wyraźnie, że EUDR staje się jednym z najbardziej kompleksowych systemów compliance dotyczących łańcuchów dostaw w Unii Europejskiej.
Największym wyzwaniem dla przedsiębiorców nie będzie samo złożenie oświadczenia DDS, lecz zapewnienie pełnej identyfikowalności produktów, prawidłowej oceny ryzyka oraz udokumentowania zgodności z wymogami rozporządzenia.
Dla wielu firm oznacza to konieczność przebudowy procesów zakupowych, współpracy z dostawcami, procedur logistycznych i systemów zarządzania dokumentacją. Szczególnie dotyczy to branż wykorzystujących drewno, sklejkę oraz produkty o złożonych i międzynarodowych łańcuchach dostaw.
