Kto będzie odpowiadał za dane i dług celny?

Importer kupuje towar, agencja celna obsługuje odprawę, a przewoźnik dostarcza przesyłkę. Każdy dysponuje częścią informacji potrzebnych organom celnym. Kto odpowie, jeżeli dane okażą się błędne albo należne cło nie zostanie zapłacone? 

Nowy Unijny Kodeks Celny, ustanowiony rozporządzeniem (UE) 2026/2108, wyraźniej określa role uczestników tego procesu. W docelowym modelu główne obowiązki będą związane ze statusem importera lub eksportera, a nie tylko z rolą zgłaszającego. Dane będą mogły pochodzić od kilku podmiotów. Nie oznacza to jednak, że odpowiedzialność za nie zostanie rozproszona albo że każdy przekazujący informacje automatycznie odpowie za zapłatę cła. 

Importer w centrum odpowiedzialności 

Nowy kodeks wprowadza ogólną definicję importera. Poza sprzedażą na odległość będzie nim w pierwszej kolejności osoba, która jest uprawniona do podjęcia decyzji o wprowadzeniu towarów spoza UE na unijny obszar celny i taką decyzję podjęła. 

Art. 5 pkt 13 przewiduje następnie kolejne kryteria identyfikacji importera, obejmujące m.in. przejęcie tego uprawnienia oraz decyzję o objęciu towarów procedurą celną. Dopiero na dalszych miejscach znajdują się przewoźnik i posiadacz towarów. Sam fakt przewożenia przesyłki nie oznacza więc automatycznie uzyskania statusu importera. 

Zgodnie z art. 27 w danym momencie może istnieć tylko jeden importer. Ma on przekazywać i przechowywać wymagane informacje, zapewnić zapłatę należności oraz zgodność towarów z innymi przepisami stosowanymi przez organy celne. Chodzi zatem również o wymagania produktowe, pozwolenia czy ograniczenia przywozowe, a nie wyłącznie o kod taryfowy i wysokość cła. 

Podobny zestaw obowiązków przypisano eksporterowi w art. 28. 

Wiele źródeł danych nie oznacza braku odpowiedzialności 

EU Customs Data Hub, czyli unijne centrum danych celnych, umożliwi łączenie informacji pochodzących od różnych uczestników łańcucha dostaw. Importer będzie przekazywał dane dotyczące towaru i planowanej procedury, a przewoźnik m.in. wyprzedzające informacje o ładunku oraz powiadomienie o przybyciu. W tranzycie odrębne obowiązki będą spoczywały na osobie uprawnionej do korzystania z tej procedury. 

Art. 97 przewiduje możliwość powiązania danych przewoźnika z informacjami udostępnionymi wcześniej przez importera. W określonych przypadkach także inne osoby posiadające brakujące informacje będą mogły zostać zobowiązane do ich przekazania. 

Techniczna obsługa danych przez agencję celną lub innego usługodawcę nie usunie obowiązków importera. Organy będą mogły sprawdzać również dokumenty i systemy źródłowe, z których pochodzą informacje przekazane do centrum danych. 

Odpowiedzialność nie zakończy się na wysłaniu danych. Art. 79 przewiduje obowiązek ich sprostowania przed zwolnieniem towarów, gdy zainteresowany podmiot dowie się o zmianie lub błędzie, z uwzględnieniem ograniczeń związanych z kontrolą. Po zwolnieniu towarów korekta będzie możliwa na wniosek, według odrębnych zasad. 

Kto będzie dłużnikiem celnym 

Dług celny oznacza obowiązek zapłaty należności celnych przywozowych lub wywozowych. Nie jest karą za błąd. Powstaje również przy całkowicie prawidłowym imporcie towarów podlegających cłu. Nie należy też utożsamiać go ze wszystkimi obciążeniami importowymi, ponieważ VAT i akcyza podlegają odrębnym regulacjom. 

W docelowym modelu, w przypadkach określonych w art. 183, dłużnikiem będzie importer. Przy przedstawicielstwie pośrednim dłużnikami będą zarówno przedstawiciel celny, jak i osoba, na rzecz której działa. 

Jeżeli powstanie dług celny w wywozie, art. 187 przypisuje go eksporterowi, a przy przedstawicielstwie pośrednim także przedstawicielowi. Nie oznacza to, że każdy eksport będzie obciążony cłem. Reguła ma znaczenie wtedy, gdy należności celne wywozowe rzeczywiście występują. 

Rodzaj przedstawicielstwa ma znaczenie 

Przedstawiciel bezpośredni działa w imieniu i na rzecz reprezentowanej osoby. Samo wykonywanie tych czynności nie czyni go automatycznie współdłużnikiem celnym. Nie jest to jednak całkowite wyłączenie odpowiedzialności: może ona powstać na innej podstawie, np. w związku z przekazaniem nieprawdziwych informacji. 

Przedstawiciel pośredni działa natomiast we własnym imieniu, ale na rzecz innej osoby. W tym modelu odpowiedzialność za dług celny obejmie także przedstawiciela, bez konieczności wykazywania, że świadomie przekazał błędne dane. 

Istotne rozszerzenie dotyczy zakresu jego pozostałych obowiązków. Zgodnie z art. 33 ust. 2 przedstawiciel pośredni reprezentujący importera mającego siedzibę w UE będzie odpowiadał solidarnie za obowiązki wskazane w art. 27 ust. 2. Obejmą one również informacje, dokumentację i zgodność towarów z odpowiednimi przepisami. Analogiczna zasada dotyczy reprezentowania eksportera z UE. 

Jeżeli reprezentowany podmiot nie ma siedziby w Unii, art. 33 ust. 3 nakazuje traktować przedstawiciela pośredniego jak importera lub eksportera na potrzeby tych obowiązków. Nie oznacza to jednak, że zagraniczny kontrahent zostanie zwolniony z długu celnego. Art. 183 ust. 3 nadal przewiduje solidarną odpowiedzialność przedstawiciela i osoby reprezentowanej. 

To ważne rozróżnienie: przejęcie obowiązków importera przez agencję celną nie oznacza automatycznie, że stanie się ona jedynym podmiotem, od którego organ może żądać zapłaty. 

Błędne informacje mogą oznaczać obowiązek zapłaty 

Krąg dłużników nie zawsze ograniczy się do importera i przedstawiciela pośredniego. Zgodnie z art. 183 ust. 4 dłużnikiem będzie również osoba, która przekazała nieprawdziwe informacje powodujące niepobranie całości lub części należności, jeżeli wiedziała lub powinna była wiedzieć o ich nieprawdziwości. 

Znaczenie mają więc dwa elementy: wpływ błędnych danych na pobór cła oraz wiedza osoby przekazującej informacje, także ta, której można było od niej wymagać. Samo uczestnictwo w wymianie danych nie wystarczy. 

Przykładowo, jeżeli przedstawiciel bezpośredni przekaże zaniżoną wartość towaru, mimo że z otrzymanych dokumentów wynika wyższa kwota, może stać się dodatkowym dłużnikiem, jeśli doprowadzi to do niepobrania należnego cła. Nie wynika to z samego rodzaju przedstawicielstwa, lecz ze spełnienia przesłanek odpowiedzialności za nieprawdziwe informacje. 

Odrębne zasady dotyczą naruszenia obowiązków związanych np. z tranzytem, składowaniem czy dozorem celnym. Na podstawie art. 185 dłużnikiem może zostać osoba zobowiązana do wykonania danego obowiązku, a w określonych okolicznościach również uczestnik naruszenia lub nabywca towarów, który wiedział albo powinien był wiedzieć o nieprawidłowości. 

Odpowiedzialność solidarna nie oznacza podziału cła na części 

Jeżeli za ten sam dług odpowiada kilka osób, art. 190 przewiduje odpowiedzialność solidarną. Organ nie musi dzielić należności proporcjonalnie do udziału każdego podmiotu w transakcji. Może dochodzić całej kwoty od jednego z dłużników, przy czym ten sam dług nie może zostać pobrany wielokrotnie. 

Umowa między importerem a agencją celną może określać ich wzajemne rozliczenia i zasady zwrotu poniesionych kosztów. Nie zmienia jednak kręgu dłużników wynikającego z przepisów. Czym innym jest obowiązek zapłaty wobec organu, a czym innym późniejsze roszczenie wobec kontrahenta. 

W handlu internetowym odpowiedzialność przejmie profesjonalny podmiot 

Dla sprzedaży na odległość przewidziano szczególnego importera: dostawcę towarów albo osobę ułatwiającą sprzedaż, w szczególności platformę internetową. Ustalenie, który podmiot pełni tę funkcję, będzie zależało od rzeczywistego modelu transakcji. Nie każda platforma stanie się importerem tylko dlatego, że zamieszczono na niej ofertę. 

Obowiązki importera i odpowiedzialność za dług celny mają obciążać podmiot zawodowo uczestniczący w sprzedaży, zamiast konsumenta kupującego produkt. Jeżeli będzie działał przedstawiciel pośredni, zastosowanie znajdą również zasady jego współodpowiedzialności. 

Przy korzystaniu z IOSS dług celny będzie powstawał w chwili zaakceptowania płatności przez osobę korzystającą z tej procedury. Zgodnie z art. 74 ust. 3 informacje o sprzedaży trzeba będzie przekazać najpóźniej następnego dnia po przyjęciu płatności, a zawsze przed powiadomieniem o dostępności towarów. Obowiązki celne będą więc powiązane z transakcją już na etapie realizacji zamówienia. 

Zmiany będą wdrażane etapami 

Przepisy dotyczące podstawowych obowiązków importera, eksportera i przedstawicieli celnych będą co do zasady stosowane od 21 września 2027 r. Nie oznacza to jednoczesnego odejścia od dotychczasowych zgłoszeń. 

Art. 183 ust. 5 zachowuje do 28 lutego 2034 r. zasadę, że przy składaniu zgłoszenia celnego dłużnikiem jest zgłaszający, a przy przedstawicielstwie pośrednim także osoba reprezentowana. W okresie przejściowym znaczenie będzie więc miał również sposób objęcia towarów procedurą. 

Od 1 lipca 2028 r. Data Hub ma obsługiwać wskazane w art. 285 ust. 2 operacje sprzedaży na odległość i IOSS. Pozostali importerzy, eksporterzy i podmioty korzystające z tranzytu uzyskają możliwość wyboru nowego modelu od 1 marca 2031 r. Od 1 marca 2034 r. przekazywanie danych przez centrum stanie się dla nich zasadą obowiązkową. 

Odpowiedzialność za dane i za cło 

Nowy kodeks mocniej powiąże odpowiedzialność z rolą pełnioną w obrocie towarem. Importer pozostanie głównym adresatem obowiązków przywozowych, przedstawiciel pośredni obejmie szerszy zakres odpowiedzialności, a przekazanie nieprawdziwych informacji może prowadzić do objęcia długiem także innych osób. 

Najważniejsza zasada jest zatem prosta: techniczne przekazanie danych, odpowiedzialność za ich treść i obowiązek zapłaty cła to różne kwestie. W konkretnej transakcji mogą dotyczyć tego samego podmiotu, ale nie muszą.