Nowy UKC zmieni sposób prowadzenia kontroli celnych

Nowy unijny kodeks celny zwiększy znaczenie danych i sposobu organizacji działalności przedsiębiorcy w kontrolach celnych. Organy będą szerzej analizować całe łańcuchy dostaw oraz sprawdzać procesy, na podstawie których firmy ustalają informacje przekazywane na potrzeby odpraw. 

Analiza ryzyka i kontrole po zwolnieniu towarów są stosowane już dziś. Reforma rozwinie te rozwiązania, łącząc je ze wspólnym systemem danych, silniejszą koordynacją na poziomie UE i przepisami wyraźnie regulującymi audyty przedsiębiorców. 

Więcej danych przy typowaniu do kontroli 

Podstawą nowego modelu ma być EU Customs Data Hub, czyli unijne centrum danych celnych. Informacje przekazywane przez uczestników obrotu będą mogły być analizowane wraz z danymi z innych źródeł, w tym od innych organów. 

Szerszy dostęp do informacji ma ułatwić wykrywanie powtarzających się nieprawidłowości i powiązań między dostawami. Zautomatyzowana analiza ryzyka pomoże ustalać, które towary, podmioty lub łańcuchy dostaw wymagają kontroli oraz gdzie i kiedy należy ją przeprowadzić. Nadal możliwe będą również kontrole losowe. 

Unijna koordynacja i krajowe kontrole 

Urząd UE do Spraw Celnych będzie prowadził wspólną analizę ryzyka i wydawał krajowym organom zalecenia dotyczące kontroli. Komisja Europejska będzie mogła określać wspólne priorytetowe obszary kontroli oraz kryteria i normy ryzyka. 

Decyzje o kontrolach i ich przeprowadzanie pozostaną zadaniem organów krajowych. Będą one jednak musiały uzasadniać niezastosowanie się do zaleceń unijnego urzędu. Rozwiązanie to ma zapewnić bardziej spójne reagowanie na zagrożenia w poszczególnych państwach członkowskich. 

Kontrola towarów i ich zgodności z przepisami 

Cyfryzacja odpraw będzie współistniała z rewizjami towarów i pobieraniem próbek. Nowy UKC przewiduje fizyczne przedstawienie towarów, gdy zażądają tego organy celne albo gdy wynika to z innych przepisów stosowanych przez te organy. 

Ocena ryzyka obejmie prawidłowość rozliczenia należności celnych oraz przestrzeganie innych wymogów, m.in. dotyczących bezpieczeństwa produktów i ograniczeń przywozowych. Informacje o naruszeniach takich przepisów będą wpływały na profil ryzyka importera lub eksportera. 

Audyt obejmie procesy i systemy przedsiębiorcy 

Szczególne znaczenie mają przepisy dotyczące audytów. Pozwolą one badać zarządzanie, organizację, procedury i systemy wewnętrzne przedsiębiorcy, w tym księgowość oraz logistykę. Organy będą mogły sprawdzać, jak firma zapewnia przestrzeganie przepisów i w jaki sposób powstają dane wykorzystywane do celów celnych. 

Przykładowo, przy weryfikacji klasyfikacji taryfowej znaczenie może mieć sposób pozyskiwania informacji technicznych o produktach, aktualizowania bazy towarowej i przekazywania danych przedstawicielowi celnemu. Jeżeli błędny kod jest stale powielany w systemie, ustalenia audytu mogą dotyczyć wielu dostaw obsługiwanych według tego samego procesu. 

Zwolnienie towarów nie zakończy weryfikacji 

Organy zachowają możliwość sprawdzania danych, dokumentów i księgowości po zwolnieniu towarów. Kontrola może obejmować także wcześniejsze lub późniejsze operacje handlowe związane z daną dostawą. Nowy UKC przewiduje również dostęp do systemów przedsiębiorcy w celu sprawdzenia wykonania obowiązku przekazywania lub udostępniania danych unijnemu centrum danych celnych. 

Kontrole i audyty mogą być prowadzone także u innych osób zaangażowanych handlowo w odpowiednie operacje lub dysponujących istotnymi dokumentami i danymi. W konkretnym przypadku może to dotyczyć przedstawiciela celnego albo podmiotu uczestniczącego w obsłudze logistycznej. 

Kontrole różnych organów w jednym miejscu 

Jeżeli te same towary wymagają kontroli celnej i kontroli innych organów, czynności te powinny w miarę możliwości odbywać się w tym samym czasie i miejscu. Rolę koordynatora będą pełniły organy celne. Nowy kodeks utrzymuje w ten sposób rozwiązanie służące ograniczeniu powtarzania czynności i usprawnieniu obsługi towarów. 

Ułatwienia dla zaufanych przedsiębiorców i regularna weryfikacja 

Status Trust and Check powiąże dostęp do szerszych ułatwień z większą przejrzystością działalności przedsiębiorcy. Firma będzie musiała zapewniać organom dane o przemieszczaniu towarów i ich zgodności z wymogami w czasie jak najbardziej zbliżonym do rzeczywistego z technicznego punktu widzenia. 

Co najmniej raz na dwa lata organy przeprowadzą szczegółowe monitorowanie, obejmujące kontrolę na miejscu i sprawdzenie praktycznego stosowania procedur. Utrzymanie statusu będzie więc wymagało rzeczywistego spełniania warunków, na podstawie których został on przyznany. 

Zmiany będą wprowadzane etapami 

Nowy UKC wszedł w życie 20 września 2026 r., a zasadniczy termin jego stosowania to 21 września 2027 r. Termin ten obejmuje również podstawowe przepisy o zarządzaniu ryzykiem, kontrolach i audytach. 

Unijne centrum danych celnych będzie uruchamiane stopniowo. Od 1 lipca 2028 r. obowiązek korzystania z niego obejmie wskazane w przepisach operacje importerów do celów sprzedaży na odległość oraz osób korzystających z IOSS. Od 1 marca 2031 r. pozostali uczestnicy obrotu będą mogli wybrać obsługę przez centrum zamiast zgłoszenia celnego, a od 1 marca 2034 r. ten sposób przekazywania danych stanie się obowiązkowy.