Odpowiedzialność solidarna nabywcy – ważne zmiany od 2027 r.
25 września 2026 r. Prezydent podpisał nowelizację ustawy o podatku od towarów i usług. Zakres zmian jest dość różnorodny – obejmuje wprowadzenie nowych definicji i procedur, w tym składu VAT, przepisy deregulacyjne, a także rozwiązania mające na celu uszczelnienie systemu podatkowego. W ramach ostatniej kategorii warto zwrócić uwagę na zmiany dotyczące odpowiedzialności solidarnej nabywcy.
Nowe regulacje w tym zakresie wejdą w życie 1 stycznia 2027 r.
Aktualny stan prawny
W obecnie obowiązującym brzmieniu art. 105a ust. 1 ustawy o VAT podatnik, na rzecz którego dokonano dostawy towarów wymienionych w załączniku nr 15 do ustawy (tzw. towarów wrażliwych), odpowiada solidarnie wraz ze sprzedawcą za jego zaległości podatkowe, w części VAT proporcjonalnie przypadającej na dokonaną na jego rzecz dostawę.
Odpowiedzialność może powstać, jeżeli w momencie dokonania dostawy nabywca wiedział lub miał uzasadnione podstawy, aby przypuszczać, że całość lub część VAT przypadającego na tę dostawę nie zostanie wpłacona do urzędu skarbowego.
Mówiąc prościej, nabywca może odpowiadać za VAT sprzedawcy, jeżeli okoliczności transakcji powinny wzbudzić jego podejrzenia, że sprzedawca nie odprowadzi podatku. Takim sygnałem może być np. nietypowy sposób przeprowadzenia transakcji albo cena wyraźnie niższa od rynkowej, jeżeli nie ma dla niej ekonomicznego uzasadnienia.
Kiedy odpowiedzialność solidarna nie ma zastosowania?
Odpowiedzialność solidarna nie ma jednak charakteru bezwzględnego. Ustawa przewiduje szereg wyjątków. Dotyczy to m.in. nabycia określonych towarów na stacjach paliw lub stacjach gazu płynnego, a także sytuacji, gdy zaległość podatkowa sprzedawcy nie była związana z jego udziałem w nierzetelnym rozliczaniu VAT w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.
W kontekście nowelizacji warto zwrócić uwagę na dwa kolejne wyłączenia. Obecnie odpowiedzialność solidarna nie ma zastosowania m.in.:
- do nabycia towarów udokumentowanego fakturą, w której kwota należności ogółem przekracza 15 000 zł;
- do nabycia towarów, za które podatnik dokonał zapłaty z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności.
Co zmieni się od 1 stycznia 2027 r.?
Najważniejszą zmianą będzie rozszerzenie odpowiedzialności solidarnej na nabywców określonych usług. Obecnie art. 105a ustawy o VAT odnosi się do towarów wymienionych w załączniku nr 15. Od 2027 r. mechanizm obejmie również usługi wskazane w nowym załączniku nr 16.
W praktyce ryzyko odpowiedzialności za zaległości podatkowe kontrahenta pojawi się więc również po stronie nabywców wybranych usług niematerialnych, w tym m.in. usług doradczych, zarządczych, rachunkowo-księgowych, reklamowych czy badawczych.
Zasada odpowiedzialności pozostanie podobna do obecnej. Nabywca będzie mógł odpowiadać za zaległości usługodawcy, jeżeli wiedział lub miał uzasadnione podstawy, aby przypuszczać, że VAT związany z transakcją nie zostanie wpłacony do urzędu skarbowego.
Przy ocenie będą brane pod uwagę okoliczności i warunki świadczenia usług. Znaczenie może mieć m.in. cena usługi, która bez ekonomicznego uzasadnienia odbiega od jej wartości rynkowej.
Nie każda usługa będzie oznaczała ryzyko odpowiedzialności
Nowelizacja przewiduje szczególne wyłączenie dla usług. Odpowiedzialność solidarna nie będzie miała zastosowania, jeżeli nabycie zostanie udokumentowane fakturą, w której kwota należności ogółem jest niższa niż 15 000 zł.
Ustawodawca wprowadza jednak dodatkowy limit. Wyłączenie nie znajdzie zastosowania, jeżeli łączna wartość netto usług nabytych od jednego usługodawcy w danym miesiącu przekroczy 50 000 zł.
Oznacza to, że samo podzielenie rozliczeń na kilka faktur poniżej 15 000 zł nie pozwoli automatycznie uniknąć odpowiedzialności. Jeżeli miesięczna wartość netto usług nabytych od tego samego kontrahenta przekroczy 50 000 zł, wyłączenie nie znajdzie zastosowania.
MPP jako ochrona nabywcy
Istotne znaczenie będzie miał również mechanizm podzielonej płatności. Zgodnie z nowymi przepisami odpowiedzialności solidarnej nie stosuje się do nabycia towarów lub usług, za które podatnik dokonał zapłaty z zastosowaniem MPP.
Oznacza to, że wraz z rozszerzeniem odpowiedzialności solidarnej na usługi rozszerzone zostanie również wyłączenie związane z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności.
Pierwotny projekt był bardziej rygorystyczny
Warto przy tym zwrócić uwagę, że na wcześniejszym etapie prac legislacyjnych planowano ograniczenie ochrony wynikającej z zastosowania MPP.
Projekt zakładał, że zapłata w mechanizmie podzielonej płatności nie będzie wyłączała odpowiedzialności solidarnej w przypadkach wskazanych w art. 108c ust. 3 ustawy o VAT. Dotyczyło to m.in. sytuacji, gdy nabywca wiedział, że faktura została wystawiona przez podmiot nieistniejący, dokumentowała czynność, która nie została dokonana, albo zawierała kwoty niezgodne z rzeczywistością.
Z tego rozwiązania ostatecznie zrezygnowano. W finalnym brzmieniu art. 105a ust. 3 pkt 6 zapłata z zastosowaniem MPP pozostaje przesłanką wyłączającą odpowiedzialność solidarną nabywcy.
Co zmiany oznaczają dla podatników?
Od 1 stycznia 2027 r. odpowiedzialność solidarna przestanie być zagadnieniem dotyczącym przede wszystkim nabywców określonych towarów. W obszarze ryzyka znajdą się również przedsiębiorcy nabywający usługi wymienione w nowym załączniku nr 16 do ustawy o VAT.
W praktyce większego znaczenia nabierze weryfikacja kontrahenta i warunków zawieranej transakcji. Przy usługach istotne będzie również kontrolowanie wartości poszczególnych faktur oraz łącznej miesięcznej wartości usług nabywanych od jednego usługodawcy.
Jednocześnie jednym ze sposobów ograniczenia ryzyka odpowiedzialności solidarnej pozostanie zapłata z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności.
