Odszkodowanie za wywłaszczenie gruntów rolnych – uwaga na podatek

Rozwój infrastruktury wiąże się niekiedy z koniecznością poprowadzenia nowych dróg przez tereny należące do rolników, spółdzielni rolniczych czy przedsiębiorstw. W takich sytuacjach potrzebne nieruchomości podlegają często wywłaszczeniu. Podatnicy, którzy tracą w ten sposób ziemię są zazwyczaj przekonani, że otrzymane środki nie będą podlegać opodatkowaniu podatkiem dochodowym. 

Taki tok rozumowania opiera się zazwyczaj na dwóch filarach. Po pierwsze, ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych wprost wyłącza ze swoich przepisów przychody z działalności rolniczej. Po drugie, ustawa ta przewiduje zwolnienie z opodatkowania dla dochodów ze sprzedaży nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, jeśli od ich nabycia minęło 5 lat. Wydawałoby się, że skoro państwo przymusowo zabiera rolniczą ziemię, to odszkodowanie powinno być traktowane równie preferencyjnie co jej dobrowolna sprzedaż. 

Z taką właśnie sytuacją zmierzył się podatnik (spółdzielnia), który od 1989 roku posiadał grunty (pola orne, rowy, zadrzewienia), które wykorzystywał wyłącznie do działalności rolniczej. Ziemia ta została przymusowo wywłaszczona pod budowę drogi, a podatnik otrzymał odszkodowanie, które zamierzał w całości przeznaczyć na dalszą produkcję rolną. Podatnik uznał, że otrzymane pieniądze są zwolnione z podatku dochodowego bazując na przepisach o działalności rolniczej oraz na zwolnieniu dla sprzedaży gruntów rolnych. 

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z dnia 28 sierpnia 2026 roku, nr: 0111-KDIB1-1.4010.351.2026.3.SH rozwiał te nadzieje, uznając stanowisko podatnika za nieprawidłowe. Organ skarbowy dokonał dosłownej i bardzo rygorystycznej wykładni przepisów. 

Po pierwsze wskazał, że odszkodowanie za przejęcie gruntu to nie to samo co przychód z działalności rolniczej. Działalność rolnicza polega na wytwarzaniu produktów roślinnych lub zwierzęcych. Odszkodowanie za utratę majątku nie jest natomiast plonem ani efektem biologicznego wzrostu roślin, dlatego stanowi normalny przychód podlegający pod ogólne zasady opodatkowania. 

Po drugie, organ definitywnie odrzucił możliwość zastosowania zwolnienia dla zbywanych gruntów rolnych. Przepis ten mówi bowiem wyraźnie o sprzedaży. Sprzedaż to dobrowolna umowa cywilnoprawna dwóch stron. Z kolei wywłaszczenie to przymusowa ingerencja państwa, w której właściciel nie ma wyboru. Skoro ustawa mówi o zwolnieniu dla sprzedaży, to zdaniem organu nie można tej ulgi rozciągać na odszkodowanie za wywłaszczenie. 

Przypadek ten dobitnie pokazuje, że przymusowa utrata majątku na rzecz państwa, w przeciwieństwie do jego dobrowolnej sprzedaży, może oznaczać dla podatnika konieczność zapłaty podatku dochodowego od otrzymanego odszkodowania.