Planowanie spadkowe to także planowanie zachowku

Jednym z najważniejszych elementów planowania spadkowego jest czasami odpowiedź na pytanie, czy po śmierci właściciela majątku pojawią się osoby uprawnione do zachowku. Samo sporządzenie testamentu, przekazanie firmy wybranemu dziecku czy darowanie majątku jeszcze za życia nie zawsze wystarcza. Trzeba również przewidzieć, skąd mają pochodzić pieniądze na spłatę zachowku. Oczywiście, jeśli taka spłata naprawdę ma mieć miejsce. 

Zachowek jest roszczeniem pieniężnym przysługującym określonemu kręgowi najbliższych członków rodziny spadkodawcy. W określonych sytuacjach zstępni (dzieci, wnuki), małżonek oraz rodzice spadkodawcy mogą domagać się zapłaty nawet wtedy, gdy nie otrzymali żadnego majątku w spadku. 

Jeszcze do niedawna zachowek był jednym z największych problemów związanych z sukcesją majątku. Obowiązek jednorazowej zapłaty znacznej kwoty mógł oznaczać konieczność sprzedaży nieruchomości, udziałów w spółce, a nawet części rodzinnego przedsiębiorstwa. 

Dzisiaj istnieje więcej narzędzi pozwalających odpowiednio wcześniej zaplanować ryzyko związane z zachowkiem. 

Wydziedziczenie nie jest dowolną decyzją 

Pierwszym rozwiązaniem, o którym często myślą spadkodawcy, jest wydziedziczenie. Wydziedziczenie oznacza pozbawienie osoby uprawnionej prawa do zachowku. Nie wystarczy jednak napisać w testamencie, że syn, córka czy małżonek nie otrzymają zachowku. Wydziedziczenie jest możliwe wyłącznie z przyczyn wskazanych w Kodeksie cywilnym. Przyczyna powinna wynikać z treści testamentu i rzeczywiście istnieć. Dlatego decyzja o wydziedziczeniu wymaga starannego przygotowania i oceny konkretnej sytuacji rodzinnej. 

Pieniądze na zachowek można przygotować wcześniej 

Planowanie zachowku nie zawsze musi polegać na pozbawieniu kogoś prawa do pieniędzy. 

Można odpowiednio wcześniej przygotować środki, z których zachowek zostanie zapłacony. Jednym z rozwiązań może być ubezpieczenie na życie, w którym środki po śmierci ubezpieczonego zostaną wypłacone wskazanym osobom. 

Odpowiednie zaplanowanie struktury majątku i źródeł finansowania może pozwolić uniknąć sytuacji, w której spadkobiercy będą zmuszeni sprzedać firmę, nieruchomość lub inne ważne składniki majątku tylko po to, aby zdobyć pieniądze na zapłatę zachowku. 

Fundacja rodzinna może mieć znaczenie 

Kolejnym rozwiązaniem, które należy uwzględnić przy planowaniu sukcesji, jest fundacja rodzinna. 

Zasadniczo mienie wniesione do fundacji rodzinnej przez fundatora jest uwzględniane przy obliczaniu zachowku. Jeżeli jednak od wniesienia mienia do fundacji rodzinnej do chwili śmierci fundatora upłynęło co najmniej dziesięć lat, takie mienie nie jest doliczane do spadku przy obliczaniu zachowku. 

Oznacza to, że fundacja rodzinna może być istotnym elementem długoterminowego planowania majątku. Nie jest jednak prostym sposobem na natychmiastowe uniknięcie zachowku. Znaczenie ma przede wszystkim odpowiednio wczesne podjęcie decyzji i właściwe zaplanowanie sukcesji. 

Zachowek można rozłożyć na raty 

Zmieniły się również zasady dotyczące sposobu zapłaty zachowku. Osoba zobowiązana do zapłaty może obecnie żądać odroczenia terminu płatności, rozłożenia zachowku na raty, a w wyjątkowych przypadkach także jego obniżenia. Sąd ocenia sytuację osoby uprawnionej do zachowku oraz osoby zobowiązanej do jego zapłaty. Dzięki temu obowiązek zapłaty zachowku nie musi automatycznie oznaczać konieczności natychmiastowego zgromadzenia całej należnej kwoty. 

Po co to wszystko 

Planowanie spadkowe nie polega wyłącznie na odpowiedzi na pytanie, kto otrzyma majątek po naszej śmierci. 

Trzeba również ustalić, kto może wystąpić z roszczeniem o zachowek, jaka może być jego wysokość i skąd zostaną wzięte pieniądze na jego zapłatę. 

Wydziedziczenie, odpowiednie przygotowanie środków finansowych, ubezpieczenie na życie, wykorzystanie fundacji rodzinnej oraz możliwość odroczenia płatności, rozłożenia zachowku na raty lub jego obniżenia to narzędzia, które mogą być elementem dobrze przygotowanego planu sukcesji. Zachowek nie powinien być problemem, który pojawia się dopiero po śmierci właściciela majątku. Powinien zostać uwzględniony już za życia.