PPWR: jakie obowiązki i na kim spoczywają – przewodnik po rolach w łańcuchu dostaw
PPWR, czyli nowe unijne rozporządzenie w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, będzie miało istotne znaczenie dla bardzo szerokiej grupy przedsiębiorców. Nie dotyczy ono wyłącznie producentów opakowań. W praktyce obejmie również importerów, dystrybutorów, sklepy internetowe, sieci handlowe, firmy sprzedające produkty pod marką własną, podmioty z branży HoReCa, a także dostawców materiałów opakowaniowych.
Jednym z pierwszych zadań, jakie powinni wykonać przedsiębiorcy, jest ustalenie swojej roli na gruncie PPWR. Od tego zależy zakres obowiązków. Inne wymogi będą dotyczyły podmiotu, który projektuje lub zleca opakowanie pod własną marką, inne importera produktów spoza UE, a jeszcze inne sklepu, który sprzedaje produkty konsumentom końcowym.
Co ważne, ta sama firma może występować w kilku rolach jednocześnie. Przykładowo przedsiębiorca może być importerem w odniesieniu do produktów sprowadzanych z Chin, dystrybutorem przy sprzedaży produktów kupionych od unijnego dostawcy, a producentem w rozumieniu przepisów o rozszerzonej odpowiedzialności producenta, jeżeli po raz pierwszy udostępnia opakowania na rynku danego państwa członkowskiego.
Dlaczego kwalifikacja podmiotu jest tak ważna?
PPWR posługuje się własną siatką pojęć. Nie zawsze odpowiada ona potocznemu rozumieniu takich terminów jak „producent” czy „wytwórca”. Dlatego błędne założenie, że „nie produkujemy opakowań, więc PPWR nas nie dotyczy”, może być bardzo ryzykowne.
Nowe przepisy przewidują obowiązki związane m.in. z projektowaniem opakowań, ich składem, zdatnością do recyklingu, minimalizacją, etykietowaniem, dokumentacją techniczną, deklaracją zgodności, rejestracją w systemach rozszerzonej odpowiedzialności producenta oraz finansowaniem gospodarowania odpadami opakowaniowymi.
W praktyce oznacza to, że przedsiębiorcy powinni przeanalizować nie tylko same opakowania, ale również swoją funkcję w łańcuchu dostaw.
Wytwórca – podmiot, który ma największy wpływ na opakowanie
Wytwórcą jest podmiot, który wytwarza opakowanie albo produkt w opakowaniu. Wytwórcą może być również firma, która zleca zaprojektowanie lub wytworzenie opakowania albo produktu w opakowaniu pod własną nazwą lub znakiem towarowym.
To szczególnie istotne dla firm korzystających z tzw. marek własnych. Jeżeli przedsiębiorca zleca produkcję opakowania pod własnym brandem, może zostać uznany za wytwórcę, nawet jeżeli fizycznie nie prowadzi zakładu produkcyjnego.
Wytwórca jest jednym z najważniejszych adresatów obowiązków PPWR. To właśnie on powinien zapewnić, że opakowanie spełnia wymagania dotyczące m.in.:
- substancji obecnych w opakowaniach, w tym ograniczeń dotyczących określonych substancji,
- zdatności opakowania do recyklingu,
- minimalnej zawartości materiału pochodzącego z recyklingu w opakowaniach z tworzyw sztucznych,
- minimalizacji opakowań,
- opakowań kompostowalnych,
- opakowań wielokrotnego użytku,
- etykietowania.
W praktyce wytwórca będzie musiał przeprowadzić ocenę zgodności, przygotować dokumentację techniczną i wystawić deklarację zgodności UE. Bez tych elementów dalsze wprowadzanie opakowań na rynek może być utrudnione lub niemożliwe.
Importer – odpowiedzialność za opakowania spoza UE
Importerem jest podmiot mający siedzibę lub miejsce zamieszkania w Unii Europejskiej, który wprowadza do obrotu opakowanie albo produkt w opakowaniu pochodzący z państwa trzeciego.
Ta definicja będzie szczególnie ważna dla firm sprowadzających produkty spoza UE, np. z Chin, Indii, UK czy USA. Importer nie może ograniczyć się do założenia, że odpowiedzialność za opakowanie ponosi zagraniczny dostawca.
Importer powinien zweryfikować, czy opakowanie spełnia wymogi PPWR, czy posiada wymaganą dokumentację, czy zostało prawidłowo oznakowane oraz czy możliwe jest ustalenie jego identyfikowalności w łańcuchu dostaw.
Jeżeli importer stwierdzi, że opakowanie nie spełnia wymogów PPWR, nie powinien wprowadzać go do obrotu. Jeżeli niezgodność zostanie ujawniona już po wprowadzeniu opakowania na rynek, konieczne może być podjęcie działań naprawczych, w tym poinformowanie właściwych organów.
Importerzy powinni także liczyć się z obowiązkiem przechowywania kopii deklaracji zgodności i dokumentacji technicznej oraz udostępniania ich organom na żądanie.
Dystrybutor – nie produkuje i nie importuje, ale nadal ma obowiązki
Dystrybutorem jest podmiot w łańcuchu dostaw, inny niż wytwórca lub importer, który udostępnia opakowanie na rynku.
Może to być np. hurtownia, pośrednik handlowy, sprzedawca produktów w opakowaniach albo podmiot prowadzący platformę sprzedażową, jeżeli jego rola polega na dalszym udostępnianiu produktów w opakowaniach.
Obowiązki dystrybutora mają przede wszystkim charakter weryfikacyjny. Dystrybutor powinien działać z należytą starannością i sprawdzać, czy:
- opakowanie jest prawidłowo oznakowane,
- wytwórca lub importer wykonali swoje obowiązki informacyjne,
- producent objęty obowiązkami rozszerzonej odpowiedzialności producenta jest zarejestrowany we właściwym rejestrze,
- warunki przechowywania i transportu nie wpływają negatywnie na zgodność opakowania z wymogami.
Jeżeli dystrybutor ma podstawy sądzić, że opakowanie nie spełnia wymogów PPWR, nie powinien udostępniać go na rynku do czasu usunięcia niezgodności.
Dystrybutor końcowy – szczególna rola sklepów, gastronomii i sprzedawców do użytkownika końcowego
PPWR wyróżnia również dystrybutora końcowego. Jest nim podmiot, który dostarcza użytkownikowi końcowemu produkty w opakowaniu. Użytkownikiem końcowym może być zarówno konsument, jak i przedsiębiorca, o ile nie odsprzedaje produktu dalej w tej samej postaci.
W tej kategorii znajdą się m.in. sklepy detaliczne, punkty gastronomiczne, restauracje, kawiarnie, sieci handlowe oraz część podmiotów prowadzących sprzedaż internetową.
Dystrybutorzy końcowi muszą zwrócić szczególną uwagę na obowiązki dotyczące ponownego użycia opakowań, systemów zwrotu oraz ponownego napełniania. W praktyce istotne znaczenie będą miały zwłaszcza przepisy dotyczące opakowań na napoje oraz sektora żywności i napojów na wynos.
Dla branży HoReCa PPWR nie będzie więc wyłącznie regulacją „opakowaniową”. Może ono wymagać zmian w codziennej organizacji sprzedaży, komunikacji z klientem oraz współpracy z dostawcami opakowań.
Producent – pojęcie kluczowe dla rozszerzonej odpowiedzialności producenta
Najwięcej nieporozumień może budzić pojęcie „producenta”. W PPWR nie należy go rozumieć wyłącznie jako podmiotu, który fizycznie coś produkuje.
Producentem może być wytwórca, importer albo dystrybutor, który po raz pierwszy udostępnia opakowanie lub produkt w opakowaniu na rynku danego państwa członkowskiego. Producentem może być również podmiot, który sprzedaje produkty bezpośrednio użytkownikom końcowym w innym państwie członkowskim.
To pojęcie ma szczególne znaczenie dla rozszerzonej odpowiedzialności producenta, czyli ROP. Chodzi o ustalenie, kto ma ponosić koszty związane z gospodarowaniem odpadami opakowaniowymi.
W praktyce producent będzie musiał liczyć się z obowiązkami dotyczącymi m.in.:
- rejestracji w odpowiednich rejestrach,
- finansowania systemu gospodarowania odpadami opakowaniowymi,
- przekazywania danych i sprawozdawczości,
- współpracy z organizacjami odpowiedzialności producenta lub ustanowienia upoważnionego przedstawiciela,
- rozliczania obowiązków w więcej niż jednym państwie członkowskim, jeżeli prowadzi sprzedaż transgraniczną.
Przykład: polski sklep internetowy sprzedający produkty w opakowaniach konsumentom w Polsce i Litwie może być zobowiązany do rozliczania obowiązków producenta zarówno w Polsce, jak i w Litwie.
Dostawca – ważne źródło informacji i dokumentacji
Dostawcą jest podmiot, który dostarcza wytwórcy opakowanie albo materiał opakowaniowy. Może to być np. firma dostarczająca folię, karton, butelki, etykiety, pojemniki lub inne elementy wykorzystywane następnie do pakowania produktów.
Rola dostawcy polega przede wszystkim na przekazaniu wytwórcy informacji i dokumentacji potrzebnych do wykazania zgodności opakowania z PPWR. Dostawca powinien więc przygotować się na większą liczbę zapytań ze strony klientów dotyczących składu materiałów, parametrów technicznych, zawartości recyklatu czy właściwości opakowania.
W praktyce może to oznaczać konieczność uporządkowania dokumentacji technicznej, certyfikatów, specyfikacji materiałowych oraz procedur komunikacji z klientami.
Jedna firma, kilka ról
Najważniejszy praktyczny wniosek jest prosty: w PPWR nie wystarczy przypisać firmie jednej etykiety.
Ten sam przedsiębiorca może być:
- wytwórcą, gdy zleca produkcję opakowania pod własną marką,
- importerem, gdy sprowadza produkty w opakowaniach spoza UE,
- dystrybutorem, gdy odsprzedaje produkty kupione od unijnego dostawcy,
- dystrybutorem końcowym, gdy sprzedaje produkty konsumentom,
- producentem, gdy po raz pierwszy udostępnia opakowania na rynku danego państwa członkowskiego,
- a w niektórych przypadkach również dostawcą, gdy dostarcza innym podmiotom materiały opakowaniowe.
Dlatego analiza PPWR powinna być prowadzona osobno dla poszczególnych modeli sprzedaży, kategorii produktów i kanałów dystrybucji.
Co przedsiębiorcy powinni zrobić już teraz?
Wejście w stosowanie PPWR nie powinno być traktowane jako odległy temat środowiskowy. To regulacja, która może wpłynąć na projekt produktu, zakupy, import, logistykę, sprzedaż internetową, umowy z dostawcami oraz koszty działalności.
W pierwszej kolejności warto:
- zmapować wszystkie opakowania używane w działalności,
- ustalić, kto decyduje o projekcie i specyfikacji opakowania,
- sprawdzić, czy firma importuje produkty w opakowaniach spoza UE,
- przeanalizować sprzedaż do innych państw członkowskich,
- ustalić, czy firma występuje jako producent w rozumieniu przepisów o ROP,
- zweryfikować dostępność dokumentacji technicznej od dostawców,
- dostosować umowy z dostawcami i odbiorcami do nowych obowiązków informacyjnych,
- przygotować wewnętrzną procedurę oceny zgodności opakowań.
Podsumowanie
PPWR nie jest regulacją skierowaną wyłącznie do producentów opakowań. Obejmuje cały łańcuch dostaw: od dostawców materiałów, przez wytwórców i importerów, po dystrybutorów, sklepy detaliczne, e-commerce i gastronomię.
Kluczowe będzie prawidłowe ustalenie roli danego podmiotu. Dopiero po tej kwalifikacji można określić, jakie obowiązki należy wdrożyć, jakie dokumenty trzeba zgromadzić i jakie ryzyka mogą pojawić się w działalności.
Dla wielu firm PPWR oznacza konieczność uporządkowania procesów, dokumentacji i relacji z kontrahentami. Im wcześniej przedsiębiorca ustali swoją rolę w łańcuchu dostaw, tym łatwiej będzie przygotować się do nowych wymogów.
