💸 Spłata spadkobiercy przy podziale spadku – kiedy będzie przychodem w PIT?

Dora (twój osobisty asystent podatkowy) wyjaśnia: 

💬 Wyroki sądów 

• NSA w wyroku z 11 czerwca 2025 r., II FSK 1200/22 wskazał, że skoro w wyniku działu spadku nie doszło do przyrostu mienia spadkobiercy względem wartości wcześniej nabytego udziału spadkowego, to czynności nie można utożsamiać z „nabyciem” (ponad udział) ani z opodatkowanym „odpłatnym zbyciem” w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a PIT. Aby mówić o przychodzie, trzeba wykazać, że zdarzenie spowodowało przyrost majątku podatnika. 
• NSA w wyroku z 10 grudnia 2021 r., II FSK 1115/21 zaakcentował, że samo „odpłatne zbycie” z art. 10 ust. 1 pkt 8 PIT nie może być rozumiane automatycznie i mechanicznie. Kluczowym jest, czy po stronie podatnika powstaje rzeczywisty przyrost majątkowy; przy spłacie równej wartości udziału brak takiego przyrostu. 
• NSA w wyroku z 3 marca 2020 r., II FSK 1557/18 wskazał, że jeżeli współwłaściciel ( obdarowany) otrzymuje spłatę będącą równowartością udziału, to nie powstaje przyrost majątku rozumiany jako zwiększenie aktywów lub zmniejszenie pasywów. Sąd ujął to wprost jako „zmianę ekonomiczną” (zamiana prawa do udziału na pieniądz) bez skutku prawnopodatkowego - a więc neutralną na gruncie art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a PIT, nawet gdy inne przesłanki czasowe (np. 5 lat) byłyby spełnione. 
• NSA w wyroku z 28 lipca 2017 r., II FSK 1432/16 sąd wyjaśnił, że w wykładni art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a PIT fundamentalne jest rozumienie „nabycia” jako zwiększenia aktywów majątku podatnika; dziedziczenie co do zasady jest „nabyciem”, ale spłata otrzymana w ramach rozliczenia udziału nie jest przychodem, jeśli odpowiada wartości tego, co podatnik odziedziczył. Co istotne praktycznie, NSA podkreślił, że brak przychodu zachodzi także wtedy, gdy spłaty dokonuje osoba niespokrewniona – decydujący jest wyłącznie ekwiwalentny charakter rozliczenia (brak nadwyżki ponad wartość udziału). 

🔥 Podsumowanie 

• Spłata przy dziale spadku nie rodzi skutków w PIT, jeżeli jest czystym ekwiwalentem wartości udziału spadkowego, ponieważ bo nie powoduje przyrostu majątku (II FSK 1200/22; II FSK 1557/18). 
• Ryzyko przychodu rośnie, gdy rozliczenia przy dziale spadku/zniesieniu współwłasności prowadzą do wypłaty nadwyżki ponad wartość udziału - wtedy ta nadwyżka może zostać oceniona jako przysporzenie kwalifikowalne na gruncie art. 10 ust. 1 pkt 8 PIT (logika „przyrostu” przyjęta konsekwentnie przez NSA) 
  
  *Informacje przekazywane przez Doradzai.com nie są usługami doradztwa podatkowego i nie stanowią wiążącej wykładni przepisów podatkowych