Spółki komunalne, a podatek od nieruchomości
Zgodnie z art. 1a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (dalej: UPOL) przez grunty, budynki i budowle związane z prowadzeniem działalności gospodarczej należy rozumieć grunty, budynki i budowle będące w posiadaniu przedsiębiorcy lub innego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. Jednocześnie, stosownie do art. 1a ust. 1 pkt 4 UPOL przez działalność gospodarczą należy rozumieć działalność, o której mowa w ustawie z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców. Działalnością gospodarczą w rozumieniu tej ustawy jest z kolei zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły.
Na tym tle, miejska spółka komunalna działająca w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, której jedynym wspólnikiem jest Miasto – złożyła wniosek o udzielenie indywidualnej interpretacji podatkowej. W jej ocenie, posiadane przez nią grunty i budynki wykorzystywane i zajęte na potrzeby zbiorowego uzdatniania i dostarczania wody oraz służące do zbiorowego odprowadzania i oczyszczania ścieków nie podlegają opodatkowaniu jako grunty i budynki lub ich części związane z działalnością gospodarczą, ponieważ nie są wykorzystywane przez Spółkę do działalności gospodarczej (nie służą do działalności zarobkowej) – w konsekwencji powinny korzystać z możliwości opodatkowania niższą stawką. Jednocześnie budowle wykorzystywane i zajęte na potrzeby zbiorowego uzdatniania i dostarczania wody oraz służące do zbiorowego odprowadzania i oczyszczania ścieków nie powinny w zupełności podlegać opodatkowaniu.
Spółka wskazała przy tym, że: została powołana do życia w celu realizacji zadań własnych gminy w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania i oczyszczania ścieków, a także spraw z zakresu utrzymania gminnych dróg, ulic i placów, zieleni gminnej oraz czystości i porządku; jej działalność jest prowadzona w oparciu o szereg decyzji właściwych organów — głównie w zakresie tzw. pozwoleń wodno-prawnych regulaminu zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków na terenie Miasta; pobiera od mieszkańców określone wynagrodzenie za ww. usługi — jest ono ustalane na podstawie tzw. Taryfy zatwierdzanej przez odpowiedni organ; wszelkie przychody przewidziane w Taryfie służą wyłącznie do pokrycia kosztów związanych z zaspokajaniem zbiorowych potrzeb mieszkańców (przede wszystkim wydatków koniecznych na ewentualny rozwój, utrzymanie i eksploatację infrastruktury wodnokanalizacyjnej, pobór wody, oczyszczanie ścieków, etc.). nawet jeżeli w danym roku Spółka odnotowałaby dochody, to i tak byłyby one pozostawione w Spółce i przekazane na cele związane ze świadczeniem usług komunalnych lub na pokrycie nagłych wzrostów kosztów świadczenia usług komunalnych związanych z dostarczaniem wody i oczyszczania ścieków.
Z oceną Spółki nie zgodził się organ podatkowy w wydanej interpretacji indywidualnej oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. W ich ocenie Spółka została utworzona jedynie w celu wykonywania działalności gospodarczej o czym świadczy już sam wpis do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego - bez znaczenia jest przy tym fakt, że główna forma prowadzenia działalności koncentruje się wokół wykonywania zadań własnych gminy. Jednocześnie, na co wskazywał Sąd – Spółka nie prowadzi działalności non profit. Okoliczność, że otrzymuje wynagrodzenie za świadczone usługi w oparciu o taryfę, która nie zakłada zysków, nie wyklucza potencjalnie możliwości ich osiągnięcia. Bez znaczenia pozostaje także fakt, że podatnik nie może swobodnie określać cen za świadczone przez siebie usługi.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 grudnia 2025 r. o sygn. III FSK 436/25 uznał złożoną przez podatnika skargę kasacyjną za zasadną. W wydanym uzasadnieniu pisemnym NSA wskazał, że nie można wnioskować z wpisu do Rejestru Przedsiębiorców KRS, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest przedsiębiorcą. O tym, czy prowadzona przez Spółkę działalność jest działalnością gospodarczą, czy też nie - nie decyduje kryterium podmiotowe (forma spółki z o.o., czy sposób jej ewidencji w rejestrach). Status wnioskodawcy jako spółki prawa handlowego nie stoi na przeszkodzie uznaniu, że wykonywana przez niego działalność wodno-kanalizacyjna nie stanowi działalności gospodarczej. NSA podkreślił przy tym, że działalności wodno-kanalizacyjnej podatnika nie można przypisać cechy zarobkowości, nie ma zatem jednej z niezbędnych cech, które konstytuują pojęcie "działalności gospodarczej".
Sąd podkreślił przy tym, że odpłatny charakter działalności nie oznacza automatycznie, że ma ona cel zarobkowy. W ocenie Sądu drugiej instancji - pojęcie zarobkowości należy rozważać w dwóch aspektach - subiektywnym i obiektywnym. Aspekt subiektywny jest związany z celem podmiotu prowadzącego daną działalność, tj. działalnością zarobkową będzie działalność prowadzona z zamiarem osiągnięcia zysków. Jeżeli podmiot zakłada osiągnięcie w związku z działalnością i w jej efekcie nadwyżki przychodów nad poniesionymi kosztami, a więc osiągnięcie dochodu, oznacza to, że został określony cel zarobkowy takiej aktywności. Dana aktywność powinna jednak również wypełniać kryterium obiektywne, tj. ustalenie, czy dany podmiot faktycznie prowadzi działalność, która obiektywnie może przynosić dochód.
Działalność taką należy oceniać na podstawie zbadania konkretnych okoliczności faktycznych, wypełniających lub niewypełniających znamiona tejże działalności. Sąd zauważył przy tym, że działalność wodno-kanalizacyjna Spółki nie ma cechy zarobkowości, ponieważ z subiektywnego punktu widzenia istotny jest zamiar podmiotu prowadzącego daną działalność. Jeżeli zamiarem (celem) danej aktywności nie jest uzyskanie zysku, to działalność ta nie może być postrzegana jako działalność gospodarcza (nawet jeżeli zysk taki zostanie incydentalnie odnotowany). Chociaż działalność polegająca na zaopatrzeniu w wodę i odprowadzaniu ścieków obiektywnie może przynosić dochód, to jednak przyjęte przez Spółkę i Gminę założenia, co do sposobu prowadzenia takiej działalności uzasadniają przyjęcie, że Spółka nie będzie dochodowa.
Nawet jeśli Spółka osiągnęłaby dochód to nie będzie on wykorzystywany do innych celów niż związane z działalnością polegającą na zaopatrzeniu w wodę i odprowadzaniu ścieków. Zdaniem NSA również w wymiarze obiektywnym działalność Spółki nie może być kwalifikowana jako działalność zarobkowa. Zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty w tym zakresie należy do zadań własnych gminy – to na gminie spoczywa więc obowiązek zadbania o to, aby zbiorowe potrzeby wspólnoty w tym zakresie były zaspokajane. W ocenie Sądu działalności Spółki nie sposób przypisać więc charakteru zarobkowego. Dostarczając wodę i odprowadzając ścieki podatnik realizuje zadania z zakresu użyteczności publicznej, w celu zaspokojenia potrzeb lokalnej społeczności, na zasadach odpłatności, ale nie w celu zarobkowym. W konsekwencji, w ocenie Sądu działalności Spółki nie można kwalifikować jako działalności gospodarczej w rozumieniu art. 3 ustawy - Prawo przedsiębiorców. Choć wydane przez Naczelny Sąd Administracyjny orzeczenie jest bardzo korzystne dla podatników (w szczególności działających w branży wodno-kanalizacyjnej) to jednak podkreślić należy, że nie wszyscy sędziowie rozpatrujący sprawę mieli takie samo zdanie w kwestii opodatkowania nieruchomości podatnika. W złożonym zdaniu odrębnym, wśród argumentów przeciwko stanowisku podatnika wskazano, że Spółka została wpisana do rejestru przedsiębiorców, czyli utworzona została w celu wykonywania działalności gospodarczej, co zatem stanowi to podstawę do uznania jej za przedsiębiorcę.
Jednocześnie, Spółka nie prowadzi działalności o charakterze non profit – otrzymuje bowiem wynagrodzenie za świadczone usługi, przy czym nie stanowi przeszkody do kwalifikacji jako działalności gospodarczej sytuacja, że otrzymuje wynagrodzenie za świadczone usługi w oparciu o taryfę, która nie zakłada zysków. Zdaniem sędziego, nie ma zatem przeszkód, aby Spółka prowadziła działalność zmierzającą do osiągnięcia zysku. W konsekwencji, posiadane przez Spółkę przedmioty opodatkowania, powinny zostać uznane za związane z prowadzoną działalnością gospodarczą.
