Sprzęt kupiony przed rejestracją do VAT – czy da się go odliczyć? Fiskus mówi: tak, ale nie tak szybko

Przedsiębiorca rusza z działalnością, korzysta ze zwolnienia z art. 113 ustawy o VAT, kupuje sprzęt z dofinansowania, a po przekroczeniu limitu rejestruje się do VAT. Czy skoro sprzęt nadal służy tej samej działalności, można odzyskać VAT z faktur sprzed rejestracji? Dyrektor KIS w interpretacji z 10 sierpnia 2026 r. (0111-KDIB3-2.4012.351.2026.2.MGO) odpowiada: tak – ale podatnik, który sam sobie tę odpowiedź udzielił we wniosku, i tak dostał ocenę „nieprawidłowe”. Diabeł, jak zwykle w VAT, tkwi w metodzie liczenia. 

Stan faktyczny w pigułce 

Wnioskodawca planował ok. dwa lata korzystać ze zwolnienia z art. 113, a rejestrację jako podatnik VAT czynny przewidywał najprawdopodobniej w połowie 2028 r., w momencie przekroczenia limitu zwolnienia podmiotowego (240 000 zł – zgodnie z podwyższonym progiem obowiązującym od 1 stycznia 2026 r.). Sprzęt do inspekcji budowlanych, kupiony na starcie, miał służyć działalności co najmniej 10 lat. Podatnik zaproponował rozliczenie „na czuja”: skoro okres korekty dla środków trwałych wynosi 5 lat, a VAT-owcem będzie przez 3 z nich, odliczenie proporcjonalne wyniesie 3/5 wartości podatku – jednorazowo, po rejestracji. 

Dlaczego to nie zadziała 

Organ przypomniał żelazną zasadę ustawy o VAT: prawo do odliczenia przysługuje wyłącznie zarejestrowanemu podatnikowi VAT czynnemu. W momencie zakupu wnioskodawca korzystał ze zwolnienia – żadnego odliczenia wtedy nie było i nie mogło być. Na szczęście ustawa nie zamraża tego stanu na zawsze: zmiana przeznaczenia towaru – z czynności zwolnionych na opodatkowane – otwiera drogę do odliczenia, ale nie w trybie „raz a porządnie po rejestracji”, lecz przez mechanizm korekty wieloletniej z art. 91 ustawy o VAT. 

Jak to naprawdę wygląda 

Kluczowy jest podział na środki trwałe powyżej i poniżej 15 000 zł: 

• Powyżej 15 000 zł – korekta 5-letnia (art. 91 ust. 7a w zw. z ust. 2). Odliczenie „dogania się” w wysokości 1/5 podatku za każdy rok, w którym sprzęt faktycznie służył czynnościom opodatkowanym, aż do końca 5-letniego okresu liczonego od roku oddania do użytkowania. Tu oznacza to odliczenie za lata 2028–2030, realizowane w deklaracjach za styczeń 2029, 2030 i 2031 r. – łącznie 3/5 podatku, a nie efektowne „3/5 naraz” (dla nieruchomości okres korekty wynosi 10 lat). 

• Do 15 000 zł – test 12 miesięcy (art. 91 ust. 7b–7c). Jeśli zmiana przeznaczenia nastąpi w ciągu roku od oddania do użytkowania, korekta jest możliwa – w deklaracji za okres, w którym zmiana wystąpiła. Po upływie roku furtka się zamyka. 

Art. 91 – przepis, który sam siebie krytykuje 

Skoro już jesteśmy przy szczegółach: art. 91 ustawy o VAT to nie sposób przejść nad nim do porządku dziennego, bo ma swoje „smaczki”: 

• ustęp 7d reguluje towary, których – zgodnie z konstrukcją ustawy – w ogóle nie ma. Przepisy 7a i 7b tworzą podział dychotomiczny obejmujący wszystkie towary i usługi, a mimo to ust. 7d mówi o „towarach i usługach innych niż wymienione w ust. 7a i 7b”. Na przykład Tomasz Michalik w swoim Komentarzu nazywa to wprost „fascynującym przepisem” – fascynującym nie z powodu finezji, lecz „fatalnego błędu konstrukcyjnego”. 

• ustęp 7e ma swój własny, samotny błąd terminologiczny. Mówi o podatniku, który „był podatnikiem VAT czynnym”, podczas gdy ustawa w dziesiątkach innych miejsc konsekwentnie posługuje się zwrotem „zarejestrowany jako podatnik VAT czynny”. Drobiazg, ale – jak zauważa komentator – ustawodawcy zdarzyło się to tylko raz. 

Morał? Nawet jeśli organ akurat zastosował przepis poprawnie – tak jak w omawianej interpretacji – sam przepis bywa polem minowym nawet dla specjalistów. 

Co z tego dla praktyki 

Fiskus co do zasady przyznał rację – prawo do odliczenia istnieje – ale zakwestionował metodę: nie ma czegoś takiego jak jednorazowe odliczenie proporcjonalne „z góry”. Jest za to żmudna, rozłożona w czasie korekta roczna, z twardym terminem 5 lat i granicą 15 000 zł. 

Dla CFO i księgowych płynie z tego jasna lekcja: planując rejestrację do VAT, warto już dziś prowadzić ewidencję środków trwałych z okresu zwolnienia, z podziałem na progi wartościowe i datami oddania do użytkowania. Inaczej za kilka lat czeka nie tyle odzyskanie VAT, co archeologia faktur.