Umowa dożywocia z fundacją rodzinną? Uważaj na klauzulę przeciwko unikaniu opodatkowania.

Zamierzasz zawrzeć umowę dożywocia mieszkania, które zamieszkujesz, z fundacją rodzinną? Uważaj, bo w określonych okolicznościach organy podatkowe mogą ją zakwestionować! Taki wniosek wynika z ostatnio wydanego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. 

Fundacja rodzinna wystąpiła z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej, w którym przedstawiła następującą sytuację. Fundator wniósł do fundacji rodzinnej określone składniki majątku. Jednocześnie, w majątku prywatnym zostawił mieszkanie, w którym mieszkał. Fundacja planowała jednak zawrzeć z fundatorem umowę dożywocia, na podstawie której fundacja rodzinna byłaby zobowiązana do dożywotniego utrzymania fundatora w zamian za przeniesienie własności nieruchomości. Umowa dożywocia nie miała precyzować zasad wypłacania fundatorowi wynikających z niej świadczeń. Wskazano, że świadczenia te będą wypłacane jeśli po stronie fundatora zajdzie taka potrzeba. Podkreślono, że obecnie taka potrzeba nie zachodzi, ponieważ fundator posiada środki utrzymania. 

Fundacja była zainteresowana uzyskaniem odpowiedzi na pytanie, czy wypłaty świadczeń z tytułu dożywocia będą wiązały się z koniecznością zapłaty przez nią 15% podatku dochodowego od osób prawnych. 

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, po zasięgnięciu opinii Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, odmówił wydania interpretacji indywidualnej wskazując, że planowana czynność zmierza do unikania opodatkowania.  

Sprawa trafiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który oddalił skargę fundacji rodzinnej wskazując, że dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej dostatecznie wyjaśnił przyczyny odmowy wydania interpretacji w uzasadnieniu postanowienia w tym zakresie. Sąd zgodził się również z organem, że ten wykazał istnienie nieuprawnionej korzyści podatkowej w sytuacji opisanej we wniosku. 

Wśród najważniejszych tez, które, zdaniem organu i sądu, przemawiały za odmową wydania interpretacji należą: 

• okoliczność, że fundator z jednej strony wyposażył fundację rodzinną w majątek w formie darowizny, a z drugiej zamierzał przekazać inną jego część na innej podstawie – umowy dożywocia, 
• całkowite wyeliminowanie podatku dochodowego od osób prawnych przy jednoczesnym braku obowiązku zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych przez fundatora,
• zawarcie umowy dożywocia z fundatorem zdolnym do samodzielnego utrzymywania się oraz w dobrej kondycji fizycznej – co rodzi podejrzenie naruszenia artykułu 5 Kodeksu cywilnego, czyli uczynienia ze swojego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. 

Powyższe pokazuje, że w przypadku transakcji zawieranych z fundacją rodzinną należy być ostrożnym. Warto pamiętać, że sam fakt, iż dane przepisy na pierwszy rzut oka nie wiążą z daną czynnością skutków podatkowych, nie oznacza, że organy podatkowe nie będą mogły zakwestionować zasadności zawarcia takiej transakcji, a w konsekwencji zobowiązać podatnika do zapłaty podatku. 

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 11 czerwca 2026 r., sygn. I SA/Wr 79/26