Wywłaszczenie na podstawie decyzji o lokalizacji linii kolejowej a stawka VAT

Wywłaszczenie nieruchomości pod inwestycje kolejowe – podobnie jak w przypadku dróg – rodzi istotne wątpliwości podatkowe, w szczególności w zakresie opodatkowania VAT odszkodowania wypłacanego właścicielowi nieruchomości. Kluczowe znaczenie ma tu odpowiedź na pytanie, czy wywłaszczany grunt należy uznać za teren budowlany w rozumieniu ustawy o VAT. 

Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy o VAT, zwolniona z VAT jest dostawa terenów niezabudowanych innych niż tereny budowlane. Terenem budowlanym jest natomiast grunt przeznaczony pod zabudowę zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, a w razie jego braku – zgodnie z decyzją o warunkach zabudowy lub decyzją o lokalizacji inwestycji celu publicznego. 

W praktyce problem pojawia się w sytuacji, gdy decyzja o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej oraz wywłaszczenie nieruchomości następują w ramach jednego aktu administracyjnego. Organy podatkowe konsekwentnie wskazują, że w takim przypadku nie można uznać, iż grunt stał się terenem budowlanym przed momentem dostawy (wywłaszczenia). Zmiana przeznaczenia nieruchomości następuje bowiem jednocześnie z przejściem prawa własności na Skarb Państwa, a nie wcześniej. 

Oznacza to, że jeżeli na moment wywłaszczenia: 

• grunt był niezabudowany, 
• nie obowiązywał miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, 
• nie została wydana decyzja o warunkach zabudowy ani decyzja o lokalizacji inwestycji celu publicznego, 

to wywłaszczenie takiej nieruchomości korzysta ze zwolnienia z VAT.  

Stanowisko to zostało potwierdzone w licznych interpretacjach indywidualnych Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, w tym m.in. w interpretacji z 12 lipca 2023 r. (nr 0114-KDIP1-1.4012.278.2023.2.MM). Organ jednoznacznie wskazał, że decyzja lokalizacyjna nie zmienia charakteru gruntu na potrzeby VAT, jeżeli zmiana przeznaczenia jest wyłącznie konsekwencją wywłaszczenia. 

Podsumowując – wywłaszczenie gruntu na podstawie decyzji o lokalizacji linii kolejowej nie zawsze oznacza konieczność opodatkowania VAT według stawki 23%. Każdorazowo kluczowe jest ustalenie statusu nieruchomości na moment wywłaszczenia.