Zlecenie dla studenta 5 roku prawa nie pozwala na zastosowanie niższego ryczałtu przez adwokata

Adwokat prowadzący jednoosobową kancelarię i zatrudniający na umowę zlecenia studenta piątego roku prawa nie może skorzystać z obniżonej, 15-procentowej stawki ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku o sygn. II FSK 1215/23 przesądził, że czynności związane z istotą zawodu adwokata mogą wykonywać wyłącznie osoby legitymujące się ukończonymi wyższymi studiami prawniczymi, a sam fakt pobierania nauki na kierunku prawo tego warunku nie spełnia.  

Spór toczył się o interpretację przepisów ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym dotyczących warunków stosowania dwóch różnych stawek ryczałtu przez przedstawicieli wolnych zawodów. Zgodnie z art. 12 tej ustawy adwokat wykonujący działalność osobiście, bez zatrudniania osób realizujących czynności związane z istotą zawodu, podlega opodatkowaniu według stawki 17 proc. Jeżeli jednak zatrudnia osobę wykonującą takie czynności, przestaje spełniać kryterium wyłącznie osobistego prowadzenia działalności i może stosować korzystniejszą stawkę 15 proc.  

Stan faktyczny i stanowisko podatnika 

Wnioskodawcą był adwokat prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą, dotychczas rozliczający się podatkiem liniowym. Planował przejście na ryczałt od 2022 r. W kancelarii zatrudniał na umowę zlecenia studenta piątego roku studiów prawniczych, przygotowującego się do obrony pracy magisterskiej. Do jego obowiązków należało sporządzanie projektów pozwów, wniosków procesowych i dowodowych, planów rozprawy, pism procesowych oraz prowadzenie akt spraw sądowych, a więc czynności expressis verbis wymienionych w art. 4 prawa o adwokaturze. Mecenas stał na stanowisku, że skoro zatrudniona osoba wykonuje zadania związane z istotą zawodu adwokackiego, a on sam ponosi koszty jej wynagrodzenia, przysługuje mu prawo do zastosowania stawki 15 proc. od całości przychodów. 

Fiskus i NSA zgodni w ocenie 

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej odmówił potwierdzenia tego stanowiska, wskazując, że czynności wchodzące w zakres istoty zawodu adwokata mogą być powierzane wyłącznie osobom posiadającym stosowne kwalifikacje formalne, natomiast student, choćby piątego roku, tytułu magistra jeszcze nie uzyskał. Organ podkreślił, że wykonywanie zawodu adwokata wymaga ukończenia studiów, odbycia aplikacji i zdania egzaminu zawodowego, co sprawia, iż przekazanie określonych zadań osobie niespełniającej tych warunków nie zmienia charakteru działalności samego adwokata jako wykonywanej osobiście. 

Odmiennie ocenił sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który przyznał rację podatnikowi. WSA uznał, że czynności związane z istotą zawodu adwokata może wykonywać również student prawa dysponujący wystarczającą wiedzą prawniczą.  

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił jednak wyrok WSA i w prawomocnym orzeczeniu przyznał rację Dyrektorowi KIS. Z ustnych motywów rozstrzygnięcia wynika, że czynności związane z istotą zawodu adwokata mogą wykonywać wyłącznie osoby z formalnym wykształceniem prawniczym, a więc co najmniej magistrowie prawa, a także profesorowie, doktorzy habilitowani i (pod określonymi warunkami) doktorzy nauk prawnych. Sąd wskazał, że odmienne stanowisko prowadziłoby do wypaczeń w systemie regulacji zawodów prawniczych, z których każda uzależnia wykonywanie czynności prawniczych od posiadania tytułu magistra. Zaakceptowanie tezy, że student piątego roku może wykonywać takie czynności, rodziłoby zarazem trudny do racjonalnego uzasadnienia problem rozgraniczenia momentu, od którego studenci mogą wykonywać zadania związane z istotą zawodu adwokackiego (np. student trzeciego czy czwartego roku).  

Wnioski 

Wyrok NSA ma praktyczne znaczenie dla wszystkich przedstawicieli wolnych zawodów rozliczających się ryczałtem, którzy chcieliby skorzystać z obniżonej stawki podatku poprzez zatrudnienie osoby wykonującej czynności związane z istotą ich zawodu. Z orzeczenia wynika jednoznacznie, że kryterium decydującym jest posiadanie przez taką osobę formalnych kwalifikacji zawodowych. W przypadku zawodów prawniczych oznacza to co najmniej tytuł magistra prawa. Zatrudnienie osoby w trakcie studiów, niezależnie od jej faktycznej wiedzy i zakresu powierzonych zadań, nie spełnia tego warunku i nie daje podstaw do zastosowania korzystniejszej stawki opodatkowania.