5 poważnych zmian szykowanych w fundacji rodzinnej

Minęły trzy lata od wejścia w życie przepisów o fundacji rodzinnej. Opublikowany przegląd ustawy nie ogranicza się do podsumowania dotychczasowych doświadczeń. Wręcz przeciwnie – zawiera szereg propozycji, które mogą istotnie zmienić zasady funkcjonowania fundacji rodzinnych.  

Na pierwszy rzut oka proponowane zmiany dotyczą bardzo różnych zagadnień – od rejestru fundacji rodzinnych, przez organizację ich działania, aż po kwestie związane z majątkiem i transparentnością. W rzeczywistości wszystkie wydają się prowadzić do jednego celu: mocniejszego podkreślenia, że fundacja rodzinna ma służyć sukcesji biznesu i ochronie rodzinnego majątku, a przestać być narzędziem zarządzania aktywami. 

1. Powrót do sukcesyjnego celu fundacji rodzinnej 

Najważniejsza zapowiedź nie dotyczy konkretnego przepisu, ale samej filozofii funkcjonowania fundacji rodzinnej. W przeglądzie ustawy wielokrotnie podkreślono, że jej podstawowym zadaniem jest ochrona majątku i przekazanie go kolejnym pokoleniom. 

Nie jest przypadkiem, że pojawia się dyskusja dotycząca sytuacji, w której fundator pozostaje jednocześnie głównym albo jedynym beneficjentem fundacji. Ustawodawca wyraźnie sygnalizuje, że chce ponownie postawić w centrum sukcesję rodzinną i wielopokoleniowe zarządzanie majątkiem, a nie bieżące korzystanie z preferencji przewidzianych dla fundacji. 

Może to oznaczać, że przyszłe zmiany będą jeszcze mocniej akcentowały rodzinny charakter i potrzebę przede wszystkim zabezpieczenia biznesu rodzinnego.  

2. Fundacje rodzinne mają trafić do KRS 

Słusznie, że jednym z najczęściej podnoszonych problemów praktycznych jest funkcjonowanie odrębnego rejestru fundacji rodzinnych prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, ponieważ wpis do niego i zmiany zajmują bardzo dużo czasu. 

Zapowiadane jest włączenie tego rejestru do Krajowego Rejestru Sądowego. Dla przedsiębiorców może to oznaczać prostsze procedury, łatwiejszy dostęp do informacji oraz sprawniejsze prowadzenie postępowań rejestrowych. 

Jednocześnie jest to kolejny sygnał, że fundacja rodzinna będzie funkcjonowała w bardziej transparentnym otoczeniu prawnym niż dotychczas, a prywatne dane będą łatwiej dostępne. Może to zakończyć okres tak dużej poufności danych, która paradoksalnie wynikała właśnie z zasad działania obecnego rejestru. 

3. Świadczenia z fundacji rodzinnej mają trafić do majątku osobistego 

Na pierwszy rzut oka jest to zmiana o charakterze technicznym, ale w praktyce może mieć bardzo duże znaczenie dla bezpieczeństwa majątku przekazywanego przez fundację rodzinną. 

Projekt przeglądu zakłada bowiem wyraźne wskazanie w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, że świadczenia otrzymywane przez beneficjenta fundacji rodzinnej będą stanowiły jego majątek osobisty, chyba że fundator postanowi inaczej. 

Oznacza to, że co do zasady środki otrzymane z fundacji nie będą automatycznie wchodziły do majątku wspólnego małżonków. W przypadku rozwodu lub podziału majątku wspólnego mogą więc pozostać wyłączną własnością beneficjenta. 

4. Fundacja rodzinna w oświadczeniach majątkowych 

Jedną z zapowiadanych zmian jest rozszerzenie obowiązków związanych ze składaniem oświadczeń majątkowych przez osoby pełniące funkcje publiczne. Projekt zakłada ujawnianie informacji o majątku przekazanym do fundacji rodzinnej oraz korzyściach otrzymywanych z fundacji. 

Sama idea nie budzi większego zaskoczenia, jednak kluczowe znaczenie będzie miał zakres nowych obowiązków. W Polsce oświadczenia majątkowe składa bardzo szeroka grupa osób, dlatego to od ostatecznego kształtu przepisów będzie zależało, czy zmiana ograniczy się do zwiększenia transparentności, czy też znacząco rozszerzy zakres ujawnianych informacji o majątku fundatorów i beneficjentów. 

5. Nowe organy w fundacji rodzinnej 

Zapowiadane zmiany mają zwiększyć swobodę organizacji fundacji rodzinnej. Obecnie jej struktura opiera się na zamkniętym katalogu organów, wzorowanym na rozwiązaniach znanych z prawa spółek. 

Projekt przewiduje możliwość tworzenia dodatkowych organów, takich jak rady doradcze czy komitety eksperckie. Oznacza to większą elastyczność w zarządzaniu fundacją i możliwość lepszego dostosowania jej struktury do potrzeb konkretnej rodziny oraz wielopokoleniowego planowania sukcesji. 

Na koniec 

Patrząc na wszystkie zapowiadane zmiany razem, trudno oprzeć się wrażeniu, że nie chodzi wyłącznie o kolejną nowelizację ustawy. 

Wyraźnie widać próbę powrotu do pierwotnej idei fundacji rodzinnej. Ma ona służyć ochronie majątku, zapewnieniu ciągłości rodzinnego biznesu i bezpiecznemu przekazywaniu go następnym pokoleniom. To właśnie ta funkcja ma uzasadniać szczególne rozwiązania prawne i podatkowe przewidziane dla fundacji rodzinnej. 

Jedno wydaje się więc pewne. Dyskusja, która właśnie się rozpoczyna, nie dotyczy wyłącznie technicznych zmian przepisów. Dotyczy odpowiedzi na znacznie ważniejsze pytanie: czy fundacja rodzinna ma być przede wszystkim narzędziem sukcesji biznesu i ochrony rodzinnego majątku, czy też uniwersalnym sposobem zarządzania prywatnymi aktywami. I wszystko wskazuje na to, że ustawodawca coraz wyraźniej opowiada się za pierwszym z tych rozwiązań.