AI w KAS – co nowe zasady oznaczają dla kontroli i postępowań podatkowych
Od 2 października 2026 r. obowiązuje zarządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z 30 września 2026 r. wprowadzające politykę rozwoju sztucznej inteligencji w resorcie finansów. Nowe zasady obejmują m.in. izby administracji skarbowej, urzędy skarbowe i urzędy celno-skarbowe, a także krajową informację skarbową. Z perspektywy przedsiębiorców szczególne znaczenie ma sposób, w jaki narzędzia te mogą wspierać weryfikację rozliczeń oraz przygotowywanie rozstrzygnięć podatkowych w ich indywidualnych sprawach.
Przyjęta polityka zakłada wykorzystanie AI do zwiększania sprawności działania administracji, rozwijania jej możliwości analitycznych oraz ograniczania obciążenia pracowników powtarzalnymi zadaniami. W obszarze kontroli i postępowań podatkowych potencjalne zastosowania mogą obejmować porządkowanie dokumentacji, zestawianie informacji o transakcjach, identyfikowanie rozbieżności wymagających dalszego sprawdzenia, czy ostatecznie wsparcie w przygotowaniu rozstrzygnięć. Faktyczny zakres wykorzystania takich rozwiązań będzie zależał od wdrażanych systemów i szczegółowych zasad ich użytkowania.
Dla przedsiębiorców może to oznaczać szybszą analizę obszernych zbiorów danych i bardziej ukierunkowane pytania organów. Przyspieszenie pracy fiskusa zwiększa jednocześnie znaczenie jakości dokumentacji podatnika. Rozbieżność wykryta podczas analizy może mieć bowiem uzasadnienie gospodarcze, które trzeba wykazać za pomocą dokumentów i wyjaśnień odnoszących się do konkretnej transakcji.
Urzędnik odpowiada za wykorzystanie AI
Zgodnie z polityką resortu rozstrzygnięcia wywołujące skutki prawne lub faktyczne wymagają udziału i formalnego zatwierdzenia przez uprawnionego pracownika. Odpowiedzialność urzędnika obejmuje również sposób korzystania z AI oraz sprawdzenie treści uzyskanych przy jej pomocy. W sprawach podatkowych szczególnego znaczenia nabiera więc rzetelna weryfikacja zarówno danych wejściowych, jak i wniosków przedstawionych przez system.
Jak wskazano w Polityce resortu będącej załącznikiem do zarządzenia:
„Rozwiązania wykorzystujące AI stosowane w RF są projektowane i używane w sposób zgodny z zasadami państwa prawa, poszanowaniem praw człowieka, standardami etycznymi oraz zasadą proporcjonalności i przejrzystości. Bezwzględnie obowiązującą zasadą jest pełna odpowiedzialność człowieka za każdą decyzję wspomaganą przez AI, obejmującą zarówno samo rozstrzygnięcie, jak i sposób wykorzystania wyniku AI, w tym jego weryfikację przed zastosowaniem. Skorzystanie z rozwiązania wykorzystującego AI nie zwalnia z tej odpowiedzialności ani jej nie ogranicza. Technologia ta ma wspierać procesy decyzyjne, a nie je zastępować. AI nie należy wykorzystywać do podejmowania automatycznych decyzji wywołujących skutki prawne lub faktyczne bez udziału i formalnej autoryzacji uprawnionego pracownika. (…) Każdy posiada prawo do uzyskania zrozumiałych wyjaśnień dotyczących wpływu rozwiązania wykorzystującego AI na rozstrzygnięcie sprawy oraz prawo do złożenia zastrzeżenia i odwołania, z zastrzeżeniem przepisów szczególnych ograniczających te uprawnienia”.
Zgodnie z powyższym ma poziomie przyjętej polityki przewidziano możliwość uzyskania zrozumiałego wyjaśnienia wpływu AI na rozstrzygnięcie oraz zgłaszania zastrzeżeń i odwołań, z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z przepisów szczególnych. Z punktu widzenia podatnika istotna będzie informacja, do jakich czynności wykorzystano narzędzie, na jakich danych oparto jego wynik oraz jak pracownik zweryfikował uzyskane wnioski.
Praktyczny sposób realizacji tych założeń wymaga doprecyzowania. Szczegółowe zasady użytkowania AI ma określać regulamin udostępniany w intranecie resortu i jego jednostek. Pierwszy regulamin powinien zostać zatwierdzony w ciągu trzech miesięcy od wejścia w życie zarządzenia. Wewnętrzna forma jego udostępnienia może utrudniać podatnikom poznanie procedur dotyczących wykorzystania AI w ich sprawach.
Ochrona danych i nadzór nad systemami
Wykorzystanie AI wiąże się także z ochroną informacji o działalności przedsiębiorców. Polityka przewiduje preferowanie rozwiązań rozwijanych w resorcie, w tym w związku z polityką suwerenności cyfrowej, przede wszystkim w Polsce oraz Unii Europejskiej (dopuszczając jednak korzystanie z usług globalnych dostawców technologii). Umowy z nimi mają wykluczać wykorzystywanie danych resortu do szkolenia, dostrajania lub ulepszania ich własnych systemów. Ma to znaczenie dla bezpieczeństwa informacji objętych tajemnicą skarbową, celną czy informacji finansowej.
Nadzór mają wspierać Rejestr Systemów Informatycznych i Rejestr Użyć AI, bieżące monitorowanie rozwiązań oraz okresowe audyty. Zarządzenie powołuje również Radę do spraw Sztucznej Inteligencji, która ma opiniować inicjatywy i wyniki audytów oraz rekomendować kierunki rozwoju. Sama polityka ma być przeglądana co najmniej raz na dwanaście miesięcy.
Podstawa prawna: Zarządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z 30 września 2026 r. w sprawie polityki rozwoju sztucznej inteligencji w resorcie finansów (Dz. Urz. MFiG z 2026 r. poz. 89) oraz Załącznik do zarządzenia Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 30 września 2026 r. (Dz. Urz. Min. Fin. i Gosp. poz. 89) Polityka Rozwoju Sztucznej Inteligencji w Resorcie Finansów
