Brak zasadności zaliczania wydatków związanych z ugodami pozasądowymi do kosztów uzyskania przychodów

Czy na pewno zawsze wydatki te nie mogą stanowić kosztów uzyskania przychodów? 

W dominujących stanowiskach organy podatkowe zwykle przyjmują, że świadczenia wynikające z ugód mają charakter sankcyjny, ponieważ są konsekwencją naruszenia określonych norm prawnych lub umownych. Z tego powodu – ich zdaniem – wydatki takie nie pozostają w związku z przychodami ani nie służą zachowaniu bądź zabezpieczeniu źródła przychodów. Jednocześnie niektóre elementy ugód dotyczą czynności gospodarczych mieszczących się w zakresie normalnego funkcjonowania przedsiębiorstwa – co może budzić uzasadnione wątpliwości co do ich związku z uzyskiwanymi przychodami. 

Istota wątpliwości 

W przypadkach, w których ugoda przewiduje zapłatę określonej kwoty, zwrot kosztów lub rekompensatę za naruszenie, negatywne stanowisko organów podatkowych jest zrozumiałe. Natomiast wątpliwości mogą budzić ugody, w przypadku których podatnik zobowiązuje się także do świadczeń o charakterze operacyjnym – takich jak nabycie określonych towarów po uzgodnionych cenach, czy zapłata kwoty uprawniającej do dystrybucji towarów. W takich sytuacjach świadczenia z ugody mogą jednocześnie mieć cechy charakterystyczne działalności operacyjnej podatnika – wpisywać się w typowe działania gospodarcze podatnika.  

Przykładem restrykcyjnego podejścia Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej jest interpretacja z 4 maja 2023 r., nr 0111KDIB11.4010.136.2023.1.BS, w której Dyrektor KIS wskazał, że wydatki wynikające z ugody dotyczącej naruszenia praw własności intelektualnej „nie pozostawały w związku z uzyskiwanymi (…) przychodami (…) i nie miały na celu zachowania czy też zabezpieczenia źródła przychodów”. Podkreślono, że samo zawarcie ugody potwierdza naruszenie, co przesądza o sankcyjnym charakterze wydatku – nawet w sytuacji, w której poniesienie wydatku umożliwiało podatnikowi kontynuowanie sprzedaży towarów, czyli prowadzenie działalności operacyjnej. 

Analogiczne stanowisko zajęto m.in. w interpretacji z 22 października 2021 r., nr 0111KDIB21.4010.284.2021.2.AR, gdzie również uznano, że świadczenia wynikające z ugody nie mogą stanowić kosztów podatkowych, niezależnie od ich gospodarczego sensu. 

Podsumowanie 

Analiza interpretacji organów podatkowych wskazuje na jednolicie negatywne podejście do kwalifikacji kosztowej wydatków ponoszonych w ramach ugód pozasądowych. Z perspektywy organów podatkowych, kluczowe pozostają bowiem przyczyny zawarcia ugody, a nie ewentualne gospodarcze znaczenie realizowanych w ramach ugody świadczeń. W konsekwencji nawet te elementy ugody, które mają realny, operacyjny związek z działalnością gospodarczą, mogą zostać uznane za wydatki o charakterze sankcyjnym.