👴👩🦳Czy umowa dożywocia jest opodatkowana podatkiem od spadków i darowizn? – Podatek od spadków i darowizn; podatek od czynności cywilnoprawnych; podatek dochodowy od osób
👇 Dora (twój osobisty asystent podatkowy) wyjaśnia:
📄 Podstawa prawna
Na podstawie artykułu 1 ustępu 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, opodatkowaniu podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy lub praw majątkowych, tytułem:
- dziedziczenia, zapisu zwykłego, dalszego zapisu, zapisu windykacyjnego, polecenia testamentowego;
- darowizny, polecenia darczyńcy;
- zasiedzenia;
- nieodpłatnego zniesienia współwłasności;
- zachowku, jeżeli uprawniony nie uzyskał go w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny lub w drodze dziedziczenia albo w postaci zapisu;
- nieodpłatnej: renty, użytkowania oraz służebności.
Kwalifikacja prawna danej czynności (czy jest to darowizna, spadek czy odpłatne zbycie) decyduje o tym, czy ma zastosowanie podatek od spadków i darowizn czy inne podatki (np. podatek dochodowy od osób fizycznych).
❗ Informacje ogólne
Umowa dożywocia uregulowana jest w artykule 908 § 1 Kodeksu cywilnego – jako umowa, na mocy której zbywca nieruchomości przenosi jej własność na nabywcę w zamian za dożywotnie utrzymanie i inne świadczenia osobiste takie jak odpowiednia pomoc i pielęgnowanie w chorobie czy zapewnienie własnym kosztem pogrzebu odpowiadającego miejscowym zwyczajom. Z dostępnych źródeł wynika, że umowa dożywocia zwykle jest kwalifikowana jako umowa odpłatna lub nienazwana, a nie darowizna wymieniona w katalogu ustawy o podatku od spadków i darowizn. W takich sprawach Krajowa Informacja Skarbowa zazwyczaj stwierdza, że przeniesienie prawa do nieruchomości w zamian za odpłatne świadczenie nie jest opodatkowane podatkiem od darowizn, ponieważ nie zachodzi bezekwiwalentne przysporzenie majątkowe.
💻 Interpretacja przepisów ogólnych oraz wyszukanych interpretacji lub wyroków.
Zacznijmy od dość wiekowej, lecz bardzo trafnej interpretacji indywidualnej Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 22 grudnia 2008 roku, nr IBPB2/436-184/08/MCZ, w której Organ podatkowy wyjaśnił, że umowa dożywocia nie została wymieniona w artykule 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, co oznacza, że wyłączona jest z zakresu opodatkowania tym podatkiem. Natomiast w świetle artykułu 1 ustępu 1 punktu 1 litery e ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, umowa dożywocia podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Obowiązek ten ciąży na przejmującym nieruchomość.
W następnej kolejności przeżyjmy się orzeczeniu NSA z dnia 10 lipca 2012 roku, sygn. II FSK 2625/10, w którym Sąd rozstrzygał, że w przypadku umowy dożywocia, choć nie mamy do czynienia z klasycznym przykładem ekwiwalentności świadczeń jak przy umowie sprzedaży, to jednak przeniesienie własności nieruchomości nie następuje pod tytułem nieodpłatnym. Cena odpłatnego zbycia nie musi być wyrażona w pieniądzu, bowiem zapłatą za przeniesienie własności była inna forma przysporzenia majątkowego jakim było zapewnienie zbywcy stałej opieki z uwagi na podeszły wiek, zły stan zdrowia i niskie dochody. Należy więc uznać, że mamy do czynienia z odpłatnym zbyciem nieruchomości, opodatkowanym podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
Ciekawy przypadek rozpatrywany był również w interpretacji indywidualnej Dyrektora KIS z dnia 14 maja 2024 roku, nr 0111-KDIB2-2.4015.44.2024.1.DR. Sprawa dotyczyła przeniesienia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, w zamian za zobowiązanie do świadczenia dożywotnej opieki i utrzymania. Jako że przedmiotem regulowanego przez Kodeks Cywilny dożywocia może być jedynie przeniesienie własności, umowy takiej nie można zawrzeć względem spółdzielczego prawo do lokalu – jest ono bowiem tylko ograniczonym prawem rzeczowym. W związku z tym, opisana czynność prawna nie stanowi dożywocia, lecz umowę nienazwaną (quasi dożywocie). Mimo tego Organ podatkowy wskazał, że umowa ta (tak samo jak umowa dożywocia) nie będzie podlegała podatkowi od spadków i darowizn, ponieważ przeniesienie prawa będzie odpłatne (ekwiwalent stanowić będzie świadczenie opieki na rzecz zbywcy).
📝 Podsumowanie
Umowa dożywocia nie jest darowizną w związku z czym, nie podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn. Natomiast pamiętać należy, że przejmujący nieruchomość zobowiązany jest do uiszczenia podatku od czynności cywilnoprawnych w wysokości 2%. Co więcej, osoba przenosząca własność nieruchomości w zamian za dożywotnie utrzymanie i inne świadczenia osobiste może musieć zapłacić podatek dochodowy od osób fizycznych, gdy organy podatkowe dojdą do wniosku, iż nastąpiło odpłatne zbycie nieruchomości. Jest to sytuacja o tyle uciążliwa, że dożywotnik nie otrzymujepieniędzy za przekazanie mieszkania. W związku z tym może dojść do sytuacji, w której starszej, schorowanej osoby nie będzie stać na zawarcie umowy dożywocia, ponieważ nie będzie posiadać ona wystraczającej ilości środków na opłacenie podatku dochodowego.
*Informacje przekazywane przez Doradzai.com nie są usługami doradztwa podatkowego i nie stanowią wiążącej wykładni przepisów podatkowych
