Czy wypłata środków na poczet zachowku za życia spadkodawców podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn?
Podatniczka zawarła ze swoim bratankiem porozumienie, na podstawie którego ten przekazał jej środki pieniężne na poczet przyszłego zachowku po rodzicach Podatniczki. Powodem, dla obie strony postanowiły zawrzeć takie porozumienie było otrzymanie przez bratanka nieruchomości w darowiźnie. Darczyńcami byli dziadkowie bratanka, a jednocześnie rodzice Podatniczki.
Bratanek wypłacił umówioną kwotę na rzecz swojej ciotki, a ta zgłosiła fakt otrzymania środków do urzędu skarbowego, składając formularz SD-Z2. W związku z tym Podatniczka wystąpiła z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej, w którym zadała dwa pytania:
- Czy otrzymana kwota powinna być kwalifikowana jako zachowek i podlegać zwolnieniu z podatku od spadków i darowizn na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn?
- Czy w przypadku uznania, że ww. porozumienie nie stanowi zachowku, to czy prawidłowe jest stanowisko, że kwota otrzymana od bratanka nie będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn?
Istotne przy tym wszystkim jest, że na moment dokonania darowizny, zawarcia porozumienia, wypłaty środków na rzecz Podatniczki oraz złożenia wniosku o wydanie interpretacji, darczyńcy nadal żyli.
Co na to wszystko powiedział dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej?
Odnośnie pierwszego z pytań wskazał, że do czasu otwarcia spadku prawo do zachowku ma charakter potencjalny, bo jego istnienie, a zwłaszcza wielkość są niepewne. Przed śmiercią spadkodawcy nie ma zatem ani prawa do zachowku, ani roszczenia o zachowek, jest jedynie stosunek prawny, który może prowadzić do powstania tych praw. Można więc mówić tylko o przyszłym prawie do zachowku. Przyszłe (potencjalne) prawo do zachowku nie podlega żadnej ochronie, nie może być zabezpieczone w żaden sposób. Nie jest możliwy przelew wierzytelności przyszłej o zachowek, ponieważ naruszałoby to przytoczony powyżej zakaz umów o spadek po osobie żyjącej.
Wskazał również, że środki otrzymane przez Podatniczkę od bratanka nie stanowią zachowku i tym samym nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn ani na moment otrzymania, ani nie będą podlegały opodatkowaniu w terminie, kiedy ziszczą się prawne warunki otrzymania zachowku przez Podatniczkę.
Odpowiadając na drugie z pytań, organ podatkowy wskazał, że tego rodzaju wypłaty nie zostały objęte regulacjami ustawy o podatku od spadków i darowizn, więc otrzymane środki nie podlegają opodatkowaniu tym podatkiem.
Warto jednak mieć na uwadze, że omawiana interpretacja odpowiada wyłącznie na pytania dotyczące skutków podatkowych na gruncie ustawy o podatku od spadków i darowizn. Stanowisko dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej nie oznacza zatem, że środki otrzymane przez Podatniczkę wskutek realizacji porozumienia zawartego z bratankiem są całkowicie wolne od podatku. W takim wypadku należałoby bowiem rozważyć, czy Podatniczka nie osiągnęła przychodu z nieodpłatnych świadczeń, który powinien zostać opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
Warto przy tym zwrócić uwagę, że choć stanowisko Podatniczki zostało ocenione jako nieprawidłowe, to w praktyce, dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej stwierdzając, że nie dojdzie do opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn zajął takie samo stanowisko jak Podatniczka (choć z innych przyczyn).
Warto mieć zatem na uwadze, że uznanie stanowiska podatnika za nieprawidłowe nie zawsze oznacza, że końcowy skutek podatkowy danej czynności jest odmienny od zakładanego.
Interpretacja indywidualna dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 13 sierpnia 2026 r., sygn. 0111-KDIB2-3.4015.222.2026.1.JKU
