Decyzja kasacyjna – wyjątek, a nie reguła
Wydanie decyzji kasacyjnej przez organ odwoławczy stanowi jedno z najistotniejszych rozstrzygnięć procesowych w postępowaniu podatkowym. Zamiast zakończyć sprawę merytorycznie, organ drugiej instancji uchyla decyzję organu pierwszej instancji i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania. Dla podatnika oznacza to przede wszystkim wydłużenie postępowania oraz konieczność ponownego uczestniczenia w postępowaniu dowodowym.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 7 lipca 2026 r. (sygn. I SA/Gd 73/26) przypomina jednak, że decyzja kasacyjna nie może być traktowana jako wygodny sposób na uniknięcie merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Jest to rozwiązanie wyjątkowe, dopuszczalne wyłącznie przy spełnieniu ustawowych przesłanek.
Zasada merytorycznego rozpoznania sprawy
Postępowanie odwoławcze nie ogranicza się do kontroli decyzji organu pierwszej instancji. Jego celem jest ponowne rozpoznanie sprawy i wydanie własnego rozstrzygnięcia. Przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania na podstawie art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej, powinno nastąpić jedynie wtedy, gdy przeprowadzenie pełnego postępowania dowodowego przez organ odwoławczy nie jest możliwe lub prowadziłoby do naruszenia zasady dwuinstancyjności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że decyzja kasacyjna jest wyjątkiem od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Organ odwoławczy powinien wykazać, dlaczego nie może sam uzupełnić materiału dowodowego oraz z jakich powodów konieczne jest ponowne prowadzenie postępowania przez organ pierwszej instancji.
Kiedy decyzja kasacyjna jest dopuszczalna?
Sąd wskazał, że samo stwierdzenie braków w materiale dowodowym nie uzasadnia jeszcze uchylenia decyzji.
Decyzja kasacyjna może zostać wydana wyłącznie wtedy, gdy:
- postępowanie dowodowe wymaga przeprowadzenia w całości lub w znacznej części,
- uchybienia organu pierwszej instancji są na tyle istotne, że nie mogą zostać usunięte w postępowaniu odwoławczym,
- organ odwoławczy wykaże, iż uzupełnienie materiału dowodowego nie pozwoli na wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia.
Jeżeli natomiast braki mają ograniczony charakter, organ powinien wykorzystać swoje uprawnienia do uzupełnienia materiału dowodowego i wydać decyzję co do istoty sprawy.
Obowiązek właściwego uzasadnienia
Wyrok zwraca również uwagę na obowiązek szczegółowego uzasadnienia decyzji kasacyjnej.
Nie wystarczy ogólne wskazanie, że materiał dowodowy jest niekompletny. Organ powinien precyzyjnie wyjaśnić:
- jakie okoliczności faktyczne wymagają ustalenia,
- jakie dowody powinny zostać przeprowadzone,
- dlaczego nie jest możliwe uzupełnienie postępowania dowodowego przez organ odwoławczy,
- dlaczego przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania jest jedynym prawidłowym rozwiązaniem.
Takie uzasadnienie umożliwia podatnikowi ocenę prawidłowości działania organu oraz skuteczną kontrolę sądową.
Znaczenie wyroku w praktyce
Sprawa dotyczyła rozliczenia sprzedaży nieruchomości. Organ odwoławczy uznał, że organ pierwszej instancji nie ustalił wszystkich okoliczności pozwalających ocenić, czy sprzedaż była dokonywana w ramach działalności gospodarczej, czy też stanowiła element zarządu majątkiem prywatnym.
Sąd podzielił to stanowisko, wskazując, że prawidłowa kwalifikacja wymagała przeprowadzenia szerokiego postępowania dowodowego obejmującego aktywność podatnika na przestrzeni kilku lat. W takich okolicznościach przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania było uzasadnione.
Orzeczenie pokazuje, że granica pomiędzy dopuszczalnym uzupełnieniem materiału dowodowego a koniecznością wydania decyzji kasacyjnej zależy od skali braków postępowania prowadzonego przez organ pierwszej instancji.
Najczęstsze problemy w praktyce
Decyzje kasacyjne często budzą zastrzeżenia podatników, ponieważ prowadzą do znacznego wydłużenia postępowania. W praktyce pojawiają się również wątpliwości czy organ odwoławczy rzeczywiście nie mógł sam uzupełnić materiału dowodowego, czy też zdecydował się na przekazanie sprawy z uwagi na niewystarczające ustalenia organu pierwszej instancji.
Decyzja kasacyjna nie powinna być rozwiązaniem stosowanym automatycznie. Każdorazowo wymaga szczegółowego uzasadnienia oraz wykazania, że postępowanie dowodowe wymaga przeprowadzenia w znacznej części.
Podsumowanie
Wyrok WSA w Gdańsku potwierdza utrwaloną linię orzeczniczą, zgodnie z którą decyzja kasacyjna ma charakter wyjątkowy i nie może zastępować merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ odwoławczy. Jej zastosowanie jest uzasadnione wyłącznie wtedy, gdy postępowanie dowodowe wymaga przeprowadzenia w całości lub w znacznej części, a braków tych nie można usunąć w postępowaniu odwoławczym.
Dla podatników oznacza to konieczność każdorazowej analizy uzasadnienia decyzji kasacyjnej oraz oceny czy organ rzeczywiście wykazał istnienie przesłanek uzasadniających przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Komentarz eksperta
Omawiany wyrok stanowi przypomnienie, że decyzja kasacyjna powinna pozostać wyjątkiem, a nie standardowym sposobem zakończenia postępowania odwoławczego. Organ drugiej instancji nie może ograniczać się do wskazania braków postępowania prowadzonego przez organ pierwszej instancji – powinien wykazać, dlaczego nie jest możliwe ich uzupełnienie we własnym zakresie.
Warto każdorazowo weryfikować uzasadnienie decyzji kasacyjnej. Jeżeli organ nie wykaże istnienia ustawowych przesłanek do jej wydania, podatnik dysponuje argumentami do skutecznego kwestionowania takiego rozstrzygnięcia przed sądem administracyjnym.
