Deregulacja niepublicznych FIZ – co zmienia się od 23 kwietnia 2026 r.?
W dniu 2 kwietnia 2026 r. Prezydent podpisał ustawę z dnia 27 lutego 2026 r. o zmianie ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi oraz ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Nowelizacja stanowi istotny krok w kierunku deregulacji rynku funduszy inwestycyjnych, w szczególności w zakresie funkcjonowania niepublicznych funduszy inwestycyjnych zamkniętych (FIZ).
Głównym celem zmian jest uproszczenie zasad rejestrowania certyfikatów inwestycyjnych FIZ niepublicznych. Ustawodawca przywrócił możliwość ich rejestracji poza systemem Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych (KDPW), co oznacza odejście od obowiązkowego modelu centralnej rejestracji dla tej kategorii funduszy. Obowiązek rejestracji w KDPW został utrzymany wyłącznie dla funduszy publicznych.
Nowe przepisy przewidują, że certyfikaty inwestycyjne niepublicznych FIZ będą mogły być rejestrowane w ewidencji uczestników funduszu, o ile statut funduszu będzie tak stanowił. Rozwiązanie to wprowadza większą elastyczność w dostosowywaniu modelu rejestracji do skali działalności funduszu oraz potrzeb jego uczestników. W praktyce oznacza to możliwość wyboru pomiędzy systemem scentralizowanym (KDPW) a rozwiązaniem wewnętrznym, prowadzonym na poziomie funduszu.
Ewidencja uczestników funduszu będzie mogła być prowadzona przez towarzystwo funduszy inwestycyjnych zarządzające danym FIZ albo przez wyspecjalizowany podmiot zewnętrzny, któremu prowadzenie ewidencji zostanie powierzone. Ustawodawca zakłada, że takie rozwiązanie pozwoli na optymalizację kosztów funkcjonowania funduszy, przy jednoczesnym zachowaniu profesjonalnego standardu obsługi.
Istotnym elementem nowych regulacji jest również wzmocnienie pozycji uczestników funduszu. Zmiana systemu rejestracji certyfikatów inwestycyjnych – przykładowo przejście z KDPW na ewidencję uczestników – będzie wymagała zgody zgromadzenia inwestorów oraz odpowiedniej zmiany statutu funduszu. Oznacza to, że decyzja w tym zakresie nie będzie mogła zostać podjęta jednostronnie przez zarządzającego, lecz będzie uzależniona od woli inwestorów.
Pomimo odejścia od obowiązkowej rejestracji w KDPW dla FIZ niepublicznych, ustawodawca zdecydował się zachować pewien poziom transparentności rynku. Podmiot prowadzący ewidencję uczestników będzie zobowiązany do przekazywania do KDPW informacji dotyczących certyfikatów inwestycyjnych oraz wynikających z nich świadczeń – zarówno wymagalnych, jak i spełnionych. Dzięki temu potencjalni inwestorzy uzyskają dostęp do danych pozwalających ocenić, czy fundusz wywiązuje się ze swoich zobowiązań wobec uczestników.
Nowelizacja wprowadza również wymóg prowadzenia ewidencji w formie elektronicznej, co wpisuje się w szerszy trend cyfryzacji rynku finansowego oraz zwiększania efektywności operacyjnej podmiotów działających w jego ramach.
Zmiany należy ocenić jako istotne ułatwienie dla rynku niepublicznych FIZ, w szczególności dla mniejszych podmiotów, dla których obowiązek korzystania z infrastruktury KDPW wiązał się z istotnymi kosztami i barierami organizacyjnymi. Jednocześnie ustawodawca starał się zachować równowagę pomiędzy deregulacją a bezpieczeństwem obrotu, pozostawiając mechanizmy zapewniające przejrzystość i kontrolę.
Ustawa ma wejść w życie w dniu 23 kwietnia 2026 r. W praktyce oznacza to, że podmioty działające na rynku funduszy inwestycyjnych powinny już teraz przeanalizować swoje modele operacyjne i rozważyć, czy skorzystanie z nowych możliwości rejestracji certyfikatów inwestycyjnych będzie dla nich korzystne.
