Dlaczego baza kosztowa decyduje o wyniku analizy cen transferowych?
W praktyce cen transferowych jednym z najczęściej stosowanych sposobów oceny rynkowości transakcji jest porównanie osiąganego przez podatnika poziomu rentowności z wynikami podmiotów niezależnych. Najczęściej analizowany jest narzut na kosztach albo marża realizowana na danej transakcji. Sam wybór wskaźnika to jednak dopiero pierwszy krok. Równie istotne jest to, od jakiej bazy kosztowej ten wskaźnik jest liczony.
Porównywać trzeba to samo
Rentowność nie jest wartością absolutną - zawsze wynika z relacji zysku do określonej podstawy, np. kosztów lub przychodów. Jeżeli porównujemy narzut, ale każda strona liczy je na innym poziomie kosztów lub wyniku, wnioski z analizy mogą być błędne.
W rachunku zysków i strat funkcjonuje wiele poziomów wyniku: zysk brutto ze sprzedaży, zysk operacyjny czy zysk netto. Każdy z nich uwzględnia inny zakres kosztów, dlatego naturalnie będzie prezentował inną rentowność. Nie oznacza to automatycznie, że jeden poziom jest „lepszy” od drugiego, oznacza jedynie, że służy do oceny innego zakresu działalności.
Różne poziomy kosztów = różne poziomy rentowności
Dobrym przykładem jest przedsiębiorstwo produkcyjne. Jeżeli analizujemy narzut, który ma pokrywać wyłącznie koszty bezpośrednie produkcji (np. materiały, robociznę bezpośrednią, koszty maszyn związane z produkcją), poziom tego narzutu będzie zazwyczaj wyższy. Taki wskaźnik odnosi się bowiem do węższej bazy kosztowej.
Jeżeli natomiast przechodzimy na poziom EBIT, w analizie uwzględniamy już znacznie szerszy katalog kosztów, m.in. koszty sprzedaży, ogólnego zarządu, czy pozostałe koszty działalności operacyjnej. W konsekwencji rentowność na tym poziomie będzie co do zasady niższa, ponieważ ten sam wynik musi pokryć większą pulę kosztów.
To zjawisko jest całkowicie naturalne i wynika z konstrukcji rachunku wyników, a nie z nierynkowego charakteru transakcji.
Znaczenie bazy kosztowej w analizie porównawczej
Weryfikując rynkowość transakcji, należy więc zadbać o to, aby:
- wskaźnik rentowności był liczony według tej samej metodologii,
- baza kosztowa obejmowała porównywalny zakres kosztów,
- analizowany poziom wyniku odpowiadał funkcjom, ryzykom i aktywom stron transakcji.
Choć formalnie porównywany jest ten sam procentowy wskaźnik, ekonomicznie są to dwa różne mierniki rentowności. Nieuwzględnienie właściwej bazy kosztowej może prowadzić do zawyżenia lub zaniżenia ocenianej rentowności, błędnej interpretacji wyników benchmarku, niepotrzebnych korekt cen transferowych, sporów z organami podatkowymi oraz osłabienia wartości dowodowej dokumentacji cen transferowych.
Wnioski
Przy ocenie rynkowości transakcji nie wystarczy stwierdzić, że podatnik osiąga określoną marżę lub narzut. Kluczowe jest ustalenie, od czego ten wskaźnik został policzony. Różne poziomy wyniku w rachunku zysków i strat z natury rzeczy generują różne poziomy rentowności, ponieważ mają pokrywać różny zakres kosztów.
Dlatego podstawową zasadą każdej analizy porównawczej powinno być porównywanie „tego samego z tym samym”. Tylko wtedy wynik benchmarku może stanowić wiarygodną podstawę oceny zgodności rozliczeń z zasadą ceny rynkowej.
