Donos do urzędu skarbowego – czy możesz oczekiwać odpowiedzi? Wnioski z orzeczenia NSA.
Czy przedsiębiorca, który zawiadomi urząd skarbowy o podejrzeniu nieprawidłowości w rozliczeniach innego podatnika, ma prawo oczekiwać, że organ sprawdzi sprawę i poinformuje go o wyniku? W praktyce wielu podatników wychodzi z takiego założenia. Tymczasem postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 marca 2026 r. (sygn. akt I FSK 237/26) pokazuje, że przepisy nie przyznają zgłaszającemu takich uprawnień.
Sprawa dotyczyła podatnika, który zwrócił się do naczelnika urzędu skarbowego o sprawdzenie, czy inny podmiot prawidłowo wystawił fakturę VAT oraz odprowadził należny podatek. Organ nie udzielił odpowiedzi, uznając pismo za zawiadomienie o możliwych nieprawidłowościach (określone w uzasadnieniu jako „donos”), a nie wniosek wymagający rozpoznania. Skarga na bezczynność została oddalona, a stanowisko organu potwierdził również NSA.
Samo zgłoszenie nie daje prawa do odpowiedzi
NSA podkreślił, że przekazanie organowi informacji o możliwych nieprawidłowościach podatkowych nie powoduje wszczęcia postępowania na rzecz osoby zgłaszającej. Organ może wykorzystać otrzymane informacje w ramach swoich ustawowych kompetencji, jednak nie ma obowiązku poinformowania zawiadamiającego o podjętych czynnościach ani o ich rezultacie.
Sąd zwrócił również uwagę, że informacje dotyczące rozliczeń innych podatników są objęte tajemnicą skarbową. Oznacza to, że urząd skarbowy nie może ujawniać, czy wobec wskazanego przedsiębiorcy prowadzone są czynności sprawdzające, kontrola podatkowa lub inne działania.
Kiedy brak odpowiedzi nie oznacza bezczynności?
W omawianym orzeczeniu NSA wyjaśnił również, że nie każda sytuacja, w której organ nie odpowiada na pismo podatnika, oznacza jego bezczynność.
Skarga na bezczynność jest dopuszczalna wyłącznie wtedy, gdy przepisy nakładają na organ obowiązek podjęcia określonego działania. Jeżeli taki obowiązek nie istnieje, brak odpowiedzi nie może być skutecznie kwestionowany przed sądem administracyjnym.
Co to oznacza dla przedsiębiorców?
Orzeczenie ma praktyczne znaczenie dla przedsiębiorców, którzy chcą zgłaszać fiskusowi podejrzenia dotyczące nierzetelnych rozliczeń kontrahentów. Samo zawiadomienie może stanowić dla organu cenną informację i zostać wykorzystane w analizie ryzyka podatkowego, jednak zgłaszający nie uzyskuje statusu strony ani prawa do poznania dalszego toku sprawy.
Jeżeli natomiast problem dotyczy sporu z kontrahentem, wykonania umowy czy dochodzenia należności, właściwym rozwiązaniem będą najczęściej instrumenty prawa cywilnego, a nie procedury podatkowe.
Komentarz eksperta
Postanowienie NSA stanowi ważne przypomnienie, że nie każde pismo kierowane do organu podatkowego wywołuje skutki procesowe. Przed złożeniem zawiadomienia warto zastanowić się, jaki efekt chcemy osiągnąć. Jeżeli celem jest uzyskanie informacji o działaniach organu wobec innego podatnika, należy liczyć się z tym, że urząd nie będzie zobowiązany do udzielenia odpowiedzi. Wynika to zarówno z zakresu kompetencji organów podatkowych, jak i z obowiązku zachowania tajemnicy skarbowej.
