Dostęp KAS do rachunków bankowych przy ściganiu czynów zabronionych – planowane ograniczenia

Jedną z podstaw dostępu organów skarbowych do informacji objętych tajemnicą bankową jest art. 48 ust. 1 ustawy z 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej. Przepis ten pozwala Szefowi KAS, naczelnikowi urzędu celno-skarbowego oraz naczelnikowi urzędu skarbowego wystąpić do banku z pisemnym żądaniem przekazania informacji w związku z wszczętym postępowaniem przygotowawczym lub czynnościami wyjaśniającymi, odpowiednio w sprawach o przestępstwa, wykroczenia, przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe. 

W odniesieniu do osób fizycznych zastosowanie tego przepisu nie wymaga obecnie uzyskania przez daną osobę statusu podejrzanego. Informacje mogą zostać pozyskane już na etapie postępowania prowadzonego „w sprawie”, przed przedstawieniem zarzutów konkretnej osobie, jeżeli spełnione są przesłanki określone w ustawie. Dotyczy to również osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą. 

Zakres udostępnianych danych jest szeroki. Na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 1 - 3 ustawy o KAS organ może uzyskać m.in. informacje o rachunkach bankowych i pełnomocnictwach do dysponowania nimi, saldach oraz obrotach, a także o datach, kwotach i tytułach poszczególnych operacji oraz ich nadawcach i odbiorcach. Uprawnienie obejmuje również rachunki pieniężne i rachunki papierów wartościowych, a także informacje o kredytach i pożyczkach, ich wysokości, przeznaczeniu oraz zabezpieczeniu spłaty. 

Odrębną podstawę stanowi art. 49 ustawy o KAS. Przewiduje on przekazywanie informacji dotyczących kontrolowanego lub strony postępowania na żądanie naczelnika urzędu celno-skarbowego w związku z kontrolą celno-skarbową lub postępowaniem podatkowym, naczelnika urzędu skarbowego w związku z kontrolą podatkową lub postępowaniem podatkowym, a także Szefa KAS w toku postępowania podatkowego. 

Natomiast art. 49a ust. 1 ustawy o KAS umożliwia Szefowi KAS lub naczelnikowi urzędu celno-skarbowego pozyskanie określonych danych identyfikacyjnych związanych z rachunkiem, jeżeli w toku czynności analitycznych uprawdopodobniono jego wykorzystywanie m.in. do prowadzenia niezgłoszonej do opodatkowania działalności gospodarczej lub uzyskiwania nieujawnionych przychodów. Zakres tego przepisu obejmuje identyfikację posiadacza rachunku oraz wskazanych w nim innych osób, nie zaś udostępnienie pełnej historii transakcji. 

Projekt ograniczenia uprawnień KAS po pracach komisji 

Zmianę zasad przewidzianych w art. 48 ust. 1 ustawy o KAS zakłada poselski projekt oznaczony drukiem sejmowym nr 604. Jego zasadniczym celem jest zastąpienie określenia „osoby fizycznej” określeniem „podejrzanego”. Zastosowanie tej podstawy dostępu do informacji bankowych dotyczących osoby fizycznej miałoby zatem ponownie zależeć od jej statusu procesowego. 

Projekt przeszedł pierwsze czytanie i został rozpatrzony przez Komisję Finansów Publicznych. Sprawozdanie komisji z 16 września 2026 r. opublikowano jako druk nr 3108. Prace pozostają na etapie sejmowym, a poparcie projektu przez komisję nie oznacza jeszcze wejścia nowych rozwiązań w życie. 

Powrót do rozwiązania sprzed Polskiego Ładu 

Proponowana zmiana art. 48 ust. 1 ustawy o KAS przywracałaby w omawianym zakresie rozwiązanie obowiązujące przed 1 lipca 2022 r. To właśnie od tej daty, na podstawie art. 20 pkt 8 ustawy z 29 października 2021 r. wdrażającej tzw. Polski Ład (Dz. U. z 2021 r. poz. 2105 ze zm.), możliwość żądania informacji dotyczących podejrzanego zastąpiono szerszym uprawnieniem odnoszącym się do osoby fizycznej. 

Powrót do wcześniejszych zasad dotyczyłby więc przede wszystkim wymogu posiadania statusu podejrzanego. Wnioskodawcy nie proponują wycofania wszystkich zmian wprowadzonych wówczas do art. 48. W uzasadnieniu wyraźnie zaakceptowali pozostawienie tego uprawnienia również naczelnikom urzędów skarbowych. 

Ochrona prywatności i tajemnicy bankowej 

W uzasadnieniu projektu wskazano, że rozwiązanie przyjęte w ramach Polskiego Ładu nadmiernie rozszerzyło możliwość pozyskiwania informacji chronionych tajemnicą bankową. Zdaniem wnioskodawców stworzyło ono zbyt daleko idącą ingerencję w prywatność obywateli oraz ryzyko nadużywania uprawnień wobec osób, które nie naruszają prawa. 

Autorzy projektu przypomnieli również, że zastrzeżenia pojawiały się jeszcze przed wejściem nowelizacji w życie. W związku z sygnałami obywateli Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił 14 marca 2022 r. o wyjaśnienia dotyczące nowych zasad dostępu do informacji bankowych. 

Ograniczenie uprawnienia przewidzianego w art. 48 ust. 1 ma, według projektodawców, zapewnić skuteczniejszą ochronę tajemnicy bankowej i prawa do prywatności. W odniesieniu do przedsiębiorców oczekiwanym skutkiem jest także zwiększenie bezpieczeństwa prawnego prowadzonej działalności. 

Dostęp przed przedstawieniem zarzutów pod kontrolą sądu 

Rada Ministrów w stanowisku przekazanym Sejmowi 14 marca 2025 r. negatywnie oceniła projekt w pierwotnym kształcie, proponując uzupełnienie zmian o mechanizm kontroli sądowej. Rząd wskazał, że informacje o przepływach finansowych mogą być potrzebne już na etapie ustalania sprawców, m.in. w sprawach, w których działalność przestępcza jest prowadzona za pośrednictwem osób podstawionych. 

Zaproponowano zatem dodanie art. 106b ust. 1a do ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe. Poza przypadkami określonymi w art. 105 i art. 106a tej ustawy Szef KAS, naczelnik urzędu celno-skarbowego lub naczelnik urzędu skarbowego, prowadzący postępowanie przygotowawcze w sprawie o przestępstwo, przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, mógłby żądać informacji stanowiących tajemnicę bankową na podstawie postanowienia właściwego miejscowo sądu okręgowego, wydanego na wniosek organu. 

Rozwiązanie to zachowywałoby możliwość pozyskiwania danych w fazie in rem, czyli przed skierowaniem postępowania przeciwko konkretnej osobie, uzależniając jednak skorzystanie z tego trybu od uprzedniej kontroli sądu. W ocenie rządu pozwoliłoby to połączyć ochronę praw obywateli z potrzebą gromadzenia dowodów niezbędnych do wykrycia sprawcy. 

Stanowisko rządu przewiduje również rezygnację z możliwości pozyskiwania informacji bankowych na podstawie art. 48 ust. 1 w związku z czynnościami wyjaśniającymi w sprawach o wykroczenia. Ograniczenie to nie dotyczyłoby wykroczeń skarbowych. 

Pozostałe podstawy dostępu mają zostać zachowane 

Projektowane ograniczenia dotyczą określonych uprawnień organów KAS związanych ze ściganiem czynów zabronionych. Nie przewidują zmiany opisanych zasad wynikających z art. 49 i art. 49a ustawy o KAS. Organy nadal mogłyby zatem pozyskiwać informacje w ramach kontroli i postępowań podatkowych oraz dane identyfikacyjne na potrzeby czynności analitycznych, po spełnieniu przesłanek właściwych dla tych trybów. 

Znaczenie reformy polegałoby przede wszystkim na ograniczeniu samodzielnego dostępu organów KAS do informacji bankowych przed przedstawieniem zarzutów oraz wprowadzeniu w tym obszarze dodatkowej gwarancji sądowej. Nie byłoby to ustanowienie powszechnego wymogu zgody sądu na każde żądanie informacji bankowych przez administrację skarbową. Omawiane zmiany dotyczą przy tym dostępu do informacji, a nie zasad blokowania rachunków. 

Druk: https://www.sejm.gov.pl/sejm10.nsf/druk.xsp?nr=604 

Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej: https://www.sejm.gov.pl/sejm10.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=604 (16 września 2026 r., praca w komisjach po I czytaniu)