Kiedy transakcje finansowe nie są „pomocnicze”?
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 marca 2026 r. (I FSK 1210/23), poprzedzony wyrokiem WSA w Warszawie z 24 marca 2023 r. (III SA/Wa 2471/22), ma istotne znaczenie dla podatników realizujących duże projekty inwestycyjne. Sądy potwierdziły, że transakcji finansowych nie można uznać za pomocnicze tylko dlatego, że są przejściowe, występują na etapie inwestycyjnym albo mają wspierać przyszłą działalność podstawową. Jeżeli stanowią element zaplanowanego modelu biznesowego, powinny być uwzględniane przy kalkulacji proporcji odliczenia VAT.
Sprawa dotyczyła spółki uczestniczącej w projekcie budowy morskich farm wiatrowych. Docelowo jej podstawową działalnością miał być zakup energii elektrycznej od spółki projektowej i dalsza jej odsprzedaż. Jednocześnie spółka miała finansować realizację inwestycji poprzez udzielanie oprocentowanych pożyczek podmiotowi odpowiedzialnemu za budowę farm. Do czasu rozpoczęcia produkcji energii, planowanego na 2028 r., spółka nie miała osiągać przychodów z podstawowej działalności operacyjnej, natomiast w przyszłości miała uzyskiwać zarówno przychody opodatkowane VAT ze sprzedaży energii, jak i przychody zwolnione z VAT z tytułu odsetek od pożyczek.
Podatnik twierdził, że działalność finansowa ma charakter uboczny, tymczasowy i służy wyłącznie organizacji finansowania inwestycji. W konsekwencji obrót z tytułu pożyczek – jako związany z transakcjami pomocniczymi – nie powinien być uwzględniany przy wyliczaniu proporcji odliczenia VAT na podstawie art. 90 ust. 6 ustawy o VAT. Takie stanowisko pozwalałoby na pełne odliczenie podatku naliczonego od wydatków ponoszonych na etapie przygotowania projektu.
Nie zgodziły się z tym ani organy podatkowe, ani sądy obu instancji. Zarówno WSA, jak i NSA podkreśliły, że o pomocniczym charakterze transakcji nie decyduje sama liczba pożyczek, ich wartość ani nawet ich czasowy charakter. Kluczowe jest to, czy dana aktywność stanowi rzeczywisty element działalności gospodarczej podatnika. Jeżeli tak, nie można jej traktować jako ubocznej czy incydentalnej.
