Nie każda umorzona wierzytelność może stanowić koszt uzyskania przychodu

W praktyce rynkowej umorzenie wierzytelności stanowi zjawisko powszechnie wykorzystywane przez przedsiębiorców – w zależności od okoliczności gospodarczych oraz relacji pomiędzy dłużnikiem a wierzycielem. Może stanowić zarówno element ugody zawieranej w celu zakończenia sporu, czy też woli zamknięcia przez dłużnika i wierzyciela określonego etapu rozliczeń handlowych.  

W praktyce, zdarza się również że wierzyciele rezygnują z dalszego dochodzenia wierzytelności, uznając je za umorzone.  

Jednak na gruncie podatku dochodowego od osób prawnych (CIT), nie każde umorzenie wierzytelności będzie mogło prowadzić do uprawnienia wierzyciela do zaliczenia wartości wierzytelności w koszty uzyskania przychodów.  

Kiedy wierzytelność umorzona może stanowić koszt uzyskania przychodu 

Co do zasady, umorzone wierzytelności nie stanowią kosztów uzyskania przychodów.  

Charakter wyjątku ma natomiast inna norma wynikająca z art. 16 ust. 1 pkt 44 ustawy o CIT, zgodnie z którą możliwe jest zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów tych wierzytelności lub ich części, które uprzednio zostały zarachowane jako przychody należne – i to wyłącznie do wysokości wcześniej rozpoznanego przychodu. Oznacza to, że podatnik nie może zaliczyć do kosztów wierzytelności, które nigdy nie były wykazane po stronie przychodów podatkowych. 

Dodatkowo, z powyższego przepisu wymaga konieczność braku przedawnienia wierzytelności – które odpisane jako przedawnione nie mogą stanowić kosztu uzyskania przychodów, zgodnie z art. 16 ust.1 pkt 20 ustawy o CIT. 

Wymogi co do formy umorzenia wierzytelności 

Jednocześnie, Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej konsekwentnie podkreśla, że umorzenie wierzytelności powinno przybrać formę czynności dwustronnej. Konieczne jest zatem odpowiednie udokumentowanie zgodnych oświadczeń woli wierzyciela i dłużnika, co najczęściej następuje w drodze umowy, w której wierzyciel zwalnia dłużnika z obowiązku świadczenia, a dłużnik to zwolnienie przyjmuje.  

Jednostronna decyzja wierzyciela, np. uchwała zarządu, bez jej zakomunikowania i zaakceptowania przez dłużnika, może zostać zakwestionowana przez organy podatkowe. 

Co więcej, Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wskazuje, że zaliczenie umorzonej wierzytelności do kosztów uzyskania przychodów jest możliwe z zawarciem umowy umorzenia, czy zwolnienia z długu – jak wskazano w interpretacji indywidualnej z 16 lutego 2023 r., nr 0111-KDIB2-1.4010.778.2022.1.AS. 

Zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów tylko w kwocie netto 

Dodatkowo należy pamiętać, że do kosztów uzyskania przychodów może zostać zaliczona wyłącznie kwota wierzytelności w wartości netto. Podatek od towarów i usług, nawet jeżeli był wykazany na fakturze, nie stanowi co do zasady kosztu uzyskania przychodów w rozumieniu przepisów CIT (z wyjątkami wynikającymi z art. 16 ust. pkt 46 ustawy o CIT i ust. 5a). 

Powyższe znajduje oparcie w praktyce interpretacyjnej organów podatkowych, np. w interpretacji indywidualnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 1 sierpnia 2023 r., nr 0111-KDIB1-1.4010.306.2023.1.SG. 

Podsumowanie – jak umorzyć wierzytelność, by móc zaliczyć ją do kosztów uzyskania przychodów 

Umorzenie wierzytelności może uzasadniać rozpoznanie kosztów uzyskania przychodów gdy: 

• została zarachowana jako przychód należny, 

• nie uległa przedawnieniu, 

• umorzenie wierzytelności znajduje potwierdzenie w oświadczeniach wierzyciela i dłużnika, wyrażonych w umowie, 

• dodatkowo możliwe jest ujęcie w kosztach uzyskania przychodów jedynie kwoty wierzytelności netto.