Nieodpłatna praca więźniów nie zawsze generuje przychód

Nieodpłatne świadczenia nie zawsze generują przychód podatkowy, zwłaszcza jeśli nie wiążą się z realnym wzbogaceniem podatnika. W kontekście osób pozbawionych wolności i wykonujących prace społecznie użyteczne istotne jest, czy podatnik uzyska wymierną korzyść majątkową niezwiązaną w koniecznością poniesienia wydatków na organizację i czuwanie nad przebiegiem prac skazanych.

Na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 czerwca 2010 r. w sprawie podmiotów, w których jest wykonywana kara ograniczenia wolności oraz praca społecznie użyteczna Sąd Rejonowy zgłasza potrzeby organizacji prac społecznie użytecznych dla osób pozbawionych wolności do właściwego organu gminy. Ten natomiast może wyznaczyć miejsce, gdzie osoby skazane będą taką pracę nieodpłatnie wykonywać.

Oznacza to, że potencjalnie miejsce pracy osób skazanych osiąga z tego tytułu przychód z nie. Zgodnie bowiem z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o CIT przychodem jest: „wartość otrzymanych rzeczy lub praw, a także wartość innych świadczeń w naturze, w tym wartość rzeczy i praw otrzymanych nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie, a także wartość innych nieodpłatnych lub częściowo odpłatnych świadczeń (...)”.

Ustawa o CIT nie zawiera jednak definicji nieodpłatnego świadczenia. Na podstawie orzecznictwa można jednak wyciągnąć wniosek, że pojęcie „nieodpłatnego świadczenia” ma szeroki zakres, obejmuje wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze w działalności osób prawnych, których skutkiem jest nieodpłatne, to jest niezwiązane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu, przysporzenie majątku tej osobie, mające konkretny wymiar finansowy. Oznacza to, że za przychód może być uznane tylko takie przysporzenie majątkowe, które zostało uzyskane w wyniku otrzymania nieodpłatnego świadczenia, a nie w wyniku każdego zdarzenia, którego skutkiem jest nieekwiwalentne przysporzenie.

Jeżeli w przypadku osób skazanych podatnik jest obarczony licznymi obowiązkami jak chociażby zorganizowanie stanowiska pracy, ustalenie harmonogramu prac, nadzorowanie przebiegu prac, prowadzenie ewidencji czasu pracy i zakresu prac w odniesieniu do godzin określonych w orzeczeniach sądu oraz przekazywanie sądowi czy kuratorowi zawodowemu, informacji o liczbie godzin przepracowanych, rodzaju wykonanej pracy - to nie można stwierdzić, że dochodzi do powstania przychodu z tytułu nieodpłatnych świadczeń.

Podatnik nie osiąga więc również bezpośredniej korzyści majątkowej, która mogłaby zostać uznana za przychód podatkowy, ponieważ ponosi koszty związane z organizacją pracy skazanych, a świadczenie to jest nieodpłatne na mocy przepisów regulujących pracę osób skazanych. Praca ta ma również charakter świadczenia publicznego, związanego z realizacją celów resocjalizacyjnych, a nie gospodarczych.

Powyższe potwierdził również Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z dnia 26 sierpnia 2025 roku, nr: 0111-KDIB1-3.4010.427.2025.1.JG