Nieodpłatna służebność przesyłu nie jest przychodem z nieodpłatnych świadczeń w CIT

W wyroku z 26 maja 2026 r., sygn. akt II FSK 105/26, Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził, że ustanowienie na rzecz przedsiębiorstwa nieodpłatnej służebności przesyłu nie powoduje po jego stronie powstania przychodu z tytułu nieodpłatnego świadczenia, o którym mowa w art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o CIT. Wyrok oddala skargę kasacyjną Dyrektora KIS od korzystnego dla podatnika rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. 

Okoliczności sprawy 

Spółka (przedsiębiorstwo przesyłowe) wystąpiła o interpretację dotyczącą skutków w CIT zawarcia z właścicielami nieruchomości nieodpłatnych umów o ustanowienie służebności przesyłu (art. 305[1] Kodeksu cywilnego). Dyrektor KIS uznał, że skoro służebność przesyłu może mieć charakter odpłatny, to jej nieodpłatne ustanowienie oznacza po stronie spółki przychód z nieodpłatnego świadczenia, którego wartość należy ustalić na zasadach z art. 12 ust. 2 ustawy o CIT. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił tę interpretację, a organ wniósł skargę kasacyjną. 

Stanowisko sądu 

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu, podzielając korzystne dla podatnika stanowisko sądu pierwszej instancji oraz dominującą, utrwaloną linię orzeczniczą (m.in. wyroki II FSK 1133/15, II FSK 2541/15, II FSK 882/16, II FSK 3396/17, II FSK 660/21, II FSK 2666/20). Kluczowy argument sprowadza się do wykładni pojęcia „otrzymanych nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie rzeczy lub praw”: nie wywołuje ono przychodu wówczas, gdy dana czynność prawna jest ze swej istoty nieodpłatna albo gdy podatnik korzystając ze swobody umów i kształtowania swojej sytuacji prawnej dokonuje czynności nieodpłatnie (w drodze umowy lub ugody sądowej). 

Sąd podkreślił, że umowa o ustanowienie służebności przesyłu ze swej istoty prawnej może być także czynnością nieodpłatną. Przychód powstałby natomiast dopiero wtedy, gdyby mimo odpłatnego charakteru danej czynności podatnik dokonał jej nieodpłatnie, a z taką sytuacją w sprawie nie mamy do czynienia. W konsekwencji zawarcie nieodpłatnej umowy służebności przesyłu na podstawie art. 305[1] Kodeksu cywilnego nie stanowi dla przedsiębiorstwa przychodu z tytułu nieodpłatnego lub częściowo odpłatnego otrzymania rzeczy lub praw w rozumieniu art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o CIT. 

Komentarz 

Wyrok utrwala korzystną i w zasadzie już jednolitą linię NSA. Rozstrzygające jest rozróżnienie czynności nieodpłatnych „z natury” (jak służebność przesyłu, którą przepisy dopuszczają zarówno jako odpłatną, jak i nieodpłatną) od sytuacji, w której strony rezygnują z wynagrodzenia przy czynności typowo ekwiwalentnej (odpłatnej) - przychód z nieodpłatnego świadczenia może powstać tylko w tym drugim przypadku. Sama potencjalna „odpłatność” danego typu umowy nie przesądza więc o powstaniu przychodu, gdy ustawodawca wprost dopuszcza jej nieodpłatny wariant. 

Pomimo korzystnego dla podatników orzecznictwa NSA, Dyrektor KIS wydaje w tym przedmiocie interpretacje negatywne.